Valhelm op en skaten maar

Skaten, schaatsen op wieltjes, is allang niet meer alléén voor hippe jongeren of fanatieke ijsschaatsers. Het is een volkssport. Japke-D. Bouma skate mee met verschillende typen en vraagt ze naar het waarom van skaten.

Vroeger was skaten voor freaks in strakke pakken. Met helmen op. En dan met 50 kilometer per uur langs dijken, vaarten en rietkragen. De ijsschaatsers die door de opwarming van de aarde toch érgens naartoe moesten met hun schaatsbehoefte. Die tijd is voorbij.

Tegenwoordig schaatst iederéén op wieltjes: opa's, papa's, mama's, jochies, echte mannen, dames en meisjes. Kijk om je heen en zie ze zwieren.

De ANWB schat dat in Nederland 1,5 miljoen mensen, min of meer geregeld, skaten. Er is een skatebond die een betaalde, fulltime, directeur heeft, en ruim 9.000 leden. De NS heeft een hoofdstuk `skatetochtjes' gemaakt in de `er-op-uit-boekjes'.

Er komen steeds meer wedstrijdbanen, er zijn wekelijks massale tochten, zoals bijvoorbeeld de Skate Parade in Utrecht, op vrijdagen in de zomermaanden (nog tot en met volgende week), waar wekelijks honderden skaters op af komen. Rotterdam verwacht deze zondag in `Rotterdam on Wheels' duizenden skaters. De echte liefhebber boekt skate-uitstapjes met hotel naar Parijs, Berlijn en Londen, skatesteden bij uitstek. Ook daar wordt vrijdagavond geskate.

Skaten is mainstream geworden. Net zo gewoon als voetbal en tennis.

DE `EXTREME SK8TER'

Guido (19), beginnend graffitikunstenaar, links op de foto. Ron (23), toezichthouder op skatepark, rechts, en Kai (16), scholier: ,,Skaten zonder pijn bestaat niet.''

Ze zijn de extreme sk8ters van het skatepark: Ron, Guido en Kai. Tussen de drukke rijbanen van de Rotterdamse Westblaak oefenen ze hun sprongen, draaien en salto's op skates. De gemeente heeft er speciaal een aantal hellingen en halve buizen voor neergezet.

Iedereen ziet er vet uit vandaag, maar Guido is de mooiste van het park. Breed, bruin, gespierd, tattoos, rastahaar en piercings. Hij skate vijf jaar fanatiek, zegt hij, vier uur per dag. Kai doet het nu twee jaar ,,écht met spirit erin'', Ron een jaartje of zes. Ze praten met heel veel Engels er tussendoor. Dat hoort er misschien een beetje bij.

Ze `streeten' (spreek uit `strieten') vaak. Dat is skaten op straten, pleinen en leuningen. Als het regent gaan ze naar de metro. Maar van het skatepark aan de Westblaak houden ze het meest. Ron ,,bedankt de gemeente er hartelijk voor''. Hij meent het.

Wat opvalt is hun rust. Ze zijn vrij serieus. Maar vooral erg goed op skates. Hun switch-ups en spins (sprongen en draaien) zien er strak uit.

Guido kan een nine hundred, zegt Kai, terwijl we vanaf het bankje naar Guido kijken die in de lucht om zijn as tolt. Een ninehundred is een draai van 900 graden, net niet drie keer rond. Kai houdt van de corkscrew. ,,Dan draai je als een wokkel'', verduidelijkt Guido. Ron kan een `seven twenty'. Zegt hij.

Guido deed vroeger allerlei `extreme sports' (hij spreekt het uit op z'n Engels). Skateboarden, snowboarden dus. ,,Alles waarmee je je botten kan breken, ik ben een echte daredevil.'' De laatste tijd pakt hij af en toe nog wel eens een skateboardje. Om een beetje bij te blijven. Maar verder is het `strictly inline'', louter nog op de skates. Hij houdt van de beweeglijkheid van skates, van het draaien. Dat kan met een skateboard bijna niet.

Kai vindt jongens op skateboards `losers', zegt hij. ,,Het zijn onze rivalen. Alles wat geen inline is, is slecht. Er is oorlog, we `annoyen' (ergeren) elkaar.'' ,,Dat is een standaard jeugdopinie'', zegt Guido. ,,Ik heb respect, voor boarders. Boarden is veel moeilijker dan skaten.''

Ze hebben nog nooit wat gebroken. ,,Maar ik wil je wel mijn knieën laten zien'', zegt Guido. Hij trekt zijn broekspijp omhoog. Hij heeft vlekken, schrammen, blauwe verkleuringen en zwarte krassen. Toch draagt hij geen beschermers, zoals Ron die wel heeft, onder zijn broek. ,,Skaten zonder pijn bestaat niet. Je hoort gewoon hard te vallen'', zegt Guido.

Het mooiste? Guido: ,,Dat je op sommige dagen helemaal relaxed los bent. Als je bereid bent dingen te doen die je nog nooit eerder deed.'' Ron: ,,Het is een andere uiting van je expressie, de kick van je leven. Adrenaline heet dat.'' Kai: ,,Ik hou ervan als de trucjes lukken'' Guido: ,,Dat ís adrenaline.''

DE SENIOR SKATER

Meneer Houtzager (67), gepensioneerd loodgieter: ,,IJsschaatsen blijft het echte werk.''

Meneer Houtzager behoort tot een type skater in opkomst: de senior skater. Goed voor zijn conditie, zegt hij. Thuis oefent hij de bewegingen. ,,Als ik m'n bed uitkom. Ik heb een zwaar beroep gehad. Je moet toch in conditie blijven.''

Meneer Houtzager is op het ergste voorbereid. Hij draagt een helm, soms met een lamp erop. En kniebeschermers. En beschermers rond zijn billen, onder zijn broek. Die heeft zijn vrouw voor hem gemaakt, van scheenbeschermers. Hij heeft ook les gehad. Hoe te remmen. ,,Door je knieën'', doet hij me voor. ,,En dan met je blokje op de grond.''

In de zomer doet hij elke vrijdagavond mee aan de Utrechtse skateparade. Ze herkennen hem daar, groeten als hij komt aanrijden. ,,Ik vind het gezellig. Ik zeg er dingen voor af. Geen belangrijke dingen. Maar als er een verjaardag is op vrijdagavond, vraag ik of ik 's middags mag komen. Ik wil de skateparade niet missen.''

Drie jaar geleden zag hij ze voor het eerst, de skates. Dat wilde hij ook wel eens proberen. Maar het blijft surrogaat voor ijsschaatsen. Dat is toch het echte werk, vindt hij. ,,Als er ijs ligt, moet je je kans grijpen. Ik had bij mijn werkgever bedongen dat ik om de andere dag vrij wilde zijn als er ijs lag. Om toertochten te rijden. Altijd ruzie natuurlijk. Maar dat was het me waard.'' Hij skate tweemaal per week gemiddeld. Twee uurtjes. In de winter niet. ,,Dan begint de ijsbaan weer.''

PAPA EN MAMA-SKATE

Papa Frank Mulder (40), uiterst links op de foto. Freelancer in mediaklussen: ,,Skaten is licht anarchisme.''

Frank Mulder is papa en hij skate. Alleen, met zijn dochter, of met zijn broer Andries, schoonzus en hun kinderen. Ze maken tochtjes samen. Maar ze zijn vooral enthousiast over de `friday night skate' in Utrecht, honderden enthousiastelingen die elke vrijdag in de zomer gezellig keuvelend achter een muziekwagen aan rijden. Komende vrijdag voor het laatst. Iedereen is welkom. `Personeel' met fluorescerende hesjes blokkeert het verkeer zodat de sliert ongestoord door kan schaatsen. Frank doet dat ook wel eens, in zo'n hesje het verkeer blokkeren, om de andere week. De andere week skate hij zonder hesje naast zijn dochter, `gewoon' tussen de anderen. Hij hoopt dat dochter het leuk blijft vinden, zegt Frank, terwijl we over de Amsterdamse Straatweg schaatsen, publiek langs de kant. ,,De skate parade vind ik geweldig. Mijn vrijdag valt in duigen als het regent.''

Frank Mulder skate overal. Naar zijn werk soms, of even op skates een ijsje halen, of een rondje rond de velden. ,,Ik krijg een gevoel van licht anarchisme als ik skate. Er zijn nog geen regels. Officieel ben je als skater een voetganger, maar soms ga ik stiekem over de busbaan. Je neemt even bezit van de weg. Dat vind ik een romantisch gevoel.''

Hij skate nu drie jaar, zoals de meeste skaters in Nederland. Hij deed het voor het eerst op gehuurde skates, in Central Park, New York. Hij was onmiddellijk verkocht. Tegenwoordig moet hij zich echt beperken. ,,Anders skate ik de hele dag. Ik vind het geweldig. Alles eraan eigenlijk. De beweging, het contact met skaters op straat. Ik denk dat het effect een beetje hetzelfde is als toen de fiets net was uitgevonden. Dat je zo hard kan gaan, met spierkracht alleen. Dat vind ik prachtig.''

Eens in de maand kiest hij een toertocht van teletekst pagina 629. Dan gaat hij mee, alleen. Bikkelen. ,,Ik ben lid van de Vereniging Friesche Elfsteden. Dus ik moet prepared zijn als de Elfstedentocht komt. Tijdens zo'n tocht skate ik tussen de skeeleraars, de die hards. Die zien me als een pret-skater. Ik moet me dus bewijzen. Dat ik gaatjes kan dichtrijden, dat ik kopwerk kan doen. Dat is afzien hoor.''

DE SHOW-SKATER

Fred Kröner (54), interieurmaker: ,,Ik ben gewoon héél erg.''

Als Fred Kröner langsskate, móet je gewoon even kijken. Om zijn kleding, om zijn accessoires (in het donker zwiert hij met kleine lichtjes). Maar allereerst om zijn skateprestaties. Fred is namelijk het type skater dat kunstjes kan. Maar dan héél goed. Rondjes, razendsnelle pirouettes, achteruit skaten, slalommetjes. Kijk hem gaan. Het ziet er heel mooi uit.

Hij skate ,,zijn hele leven al'', zegt hij. Eén van de eersten toen de inline skates naar Nederland kwamen, begin jaren tachtig. ,,Ik ben gewoon heel erg. Als het maar éven kan, skate ik.''

Hij denkt dat het `inhaal-gedrag' is. ,,Als kind ben ik vaak gestoord in mijn spel. Dan moest ik huiswerk maken. Ik heb nooit `uit' kunnen spelen. Misschien heeft het daarmee te maken.''

Voor Fred is skaten ,,een gevoel van vrijheid. Ik kan er heel veel in kwijt. Ik probeer elke dag twee, drie uur te skaten. Tochtjes rondom Hilversum waar ik woon, en soms het Vondelpark. In de winter schaats ik. Op de Jaap Eden Baan in Amsterdam en op de Vechtse banen in Utrecht.''

Skaten heeft voor hem ook een heilzame werking. Soms heeft hij last van zijn rug, maar als hij dan gaat skaten, gaat de pijn weg. ,,Hardlopen vind ik niks. Dat gebonk en geschud aan je lichaam. Dat vind ik te ernstig.''

Die kunstjes? ,,Ik kijk soms dingen af van de tv, van het kunstrijden op de schaats. En ik zie wel eens wat op de ijsbaan. Soms oefen ik. Ik heb wel wat plekjes waar geen mensen zijn.''

Hij heeft wel eens wat ,,noodklappen gemaakt. Natuurlijk.'' Maar hij draagt geen kniebeschermers. ,,Daar krijg je van die warme knieholtes van.''

DE TOERKANJER

Gerard Kleinjans (47), vrachtwagenchauffeur: ,,Total loss op de bank.''

Gerard Kleinjans is zo'n `enge' skater. `Laagzitten', met de kont bijna op het asfalt, lange afstanden. Dat heet `skeeleren': skaten met vijf wieltjes, in plaats van vier. Wind, hagel: Kleinjans gaat altijd. ,,Ik heb wel veel afgezien'', zegt hij monter. ,,Maar ik ben nog nooit uitgestapt.''

Voor regen heeft hij speciale wieltjes.

Kleinjans was vijf maal `toerkanjer' van Nederland. Een eretitel die de Nederlandse Skate Bond reserveert voor toerrijders die de meeste geregistreerde kilometers rijden. Vanaf 1992 maar liefst 30 duizend. Die staan allemaal in een boekje.

Als hij een weekje niet heeft geskate, ,,gaan ze jeuken, die benen'', zegt Kleinjans. ,,Het lekkerste van de dag is de douche na afloop.'' Kleinjans behoort tot het toercircus van rond de 180 rijders die elkaar wekelijks onmoeten bij tochten. Kinderen mee, biertje erbij, eén grote familie. Soms zitten er tweedaagse tochten bij, dan blijft iedereen slapen. ,,Dat is ontzettend gezellig.''

Kleinjans woont in het walhalla van de schaatssport: Gramsbergen. Het dorp waar ook de profs wonen: Erik Hulzebosch en zijn vrouw Jenita. Toch is Kleinjans zelf pas gaan skeeleren in 1992. Toen was hij gestopt met roken. Ineens ,,dertig pond gegroeid'', zegt hij. ,,Er moest even wat af.''

Van fietsen krijgt hij een ,,zeer zitvlak'' en van hardlopen ,,na honderd meter al een steek in de zij''. Dus ging hij skaten. De eerste paar keer lag hij ,,total loss'' op de bank, als hij thuis kwam. Maar hij ging door.

Hij zit weer op zijn oude gewicht.

DE VRIENDINNETJES

Sandra de Vries (28), rechts, product specialist bij de Rabobank en Sonja Blankestijn (25), medewerkster in een boekwinkel: ,,Het ziet er superstoer uit.''

Sandra liet haar skates eerst drie jaar in de kast verstoffen voordat ze er mee begon. ,,Ik pakte ze niet snel. Ik koos toch steeds voor mijn racefiets, tennisracket of fitness.'' Vorig jaar kon ze er niet meer tegen dat ,,die dingen'' haar maar lagen aan te grijnzen. Ze stapte erop. Sonja leerde haar remmen. Nu gaan de twee vriendinnen geregeld samen naar de skateparade in Utrecht.

Ze willen volgend jaar misschien ook gaan `friday night skaten' in Berlijn, Parijs of Londen. ,,Ik zie wel eens aanbiedingen op internet langskomen'', zegt Sandra. Maar ze is er nog wat huiverig voor. ,,In Parijs heb je veel heuvels. Dan moet je echt goed kunnen remmen. Laatst merkte ik dat ik dat nog niet zo goed kan.''

Sonja vindt het skaten leuk, maar het is wel een beetje een gedoe voordat je weg bent, vindt zij. ,,Met hardlopen trek je de deur dicht en ben je weg. Met skaten heb je eerst al die stoplichten, al dat verkeer voordat je ergens komt waar je voluit kan gaan. Dat is niet relaxed.''

Wat het leukste is aan skaten? Sandra: ,,Dat het er superstoer uitziet: de houding, de afzet.'' Sonja: ,,Ik voel me fijn op wieltjes. Dat is niet bij iedereen zo. Ik zeg wel eens tegen vrienden, ga mee. Maar dan vinden ze het toch te eng.''