Politiek worstelen in Golden State

De burgers van Californië bepalen volgende maand of gouverneur Gray Davis mag blijven. Een mooi voorbeeld van directe democratie?

,,Een rijbewijs voor illegale immigranten en gratis onderwijs voor hun kinderen? Waar hebben we het over? Wat de Democraten de laatste tien jaar hebben aangericht grenst aan het ongelooflijke. Ik verhuis naar Louisiana als Cruz Bustamante tot gouverneur wordt gekozen!''

Bill Handle heeft de microfoon bijna in zijn mond. Een machtige buik en een razendsnel verstand, blote voeten in sandalen. Hij praat iedere morgen van vijf tot negen met de intensiteit van een waterkanon op KFI 640 AM Radio. De mensen mogen soms `live' reageren. Maar, vertelt hij na de uitzending: ,,Ik heb weinig geduld voor saaie bellers. Als zij ook nog stom zijn, dan verbied ik ze ooit nog naar dit station te luisteren.''

De onafzienbare ochtendfile in de mensen- en autozee die Los Angeles heet recruteert moeiteloos een miljoen luisteraars voor `talkradio'. Dit station was een van de uitvinders van een genre dat emotie en opinie in de plaats heeft gesteld van pogingen tot brede informatie en objectiviteit. De Bush-revolutie wordt dagelijks voortgedragen op duizenden van deze stations in de VS.

De ingelaste verkiezingen waarbij Californië op 7 oktober over het lot van zijn gouverneur gaat stemmen, waren er niet geweest zonder het fenomeen talkradio. Het verzamelen van meer dan de bijna één miljoen handtekeningen nodig voor een recall was een stuk moeilijker geweest zonder deze dagelijkse injectie met verontwaardiging over wat het staatsbestuur in Sacramento nu weer doet of laat.

De burgers van Californië zijn intussen boos en opgetogen tegelijk. ,,De kiezers zijn nog nooit zo goed geïnformeerd geweest als nu'', zegt Allan Hoffenblum, een van de eerste politieke `consultants' in Californië en de Verenigde Staten, en een Republikein. ,,Het mag ook wel. Het staatsbestuur hier is volkomen disfunctioneel geworden.''

De kiezers moeten straks twee vragen beantwoorden. Moet de impopulaire Democratische gouverneur Gray Davis zijn biezen pakken, hoewel hij november vorig jaar nog werd herkozen? En, als de meerderheid vindt dat hij wegmoet, wie van de volgende 135 kandidaten moet hem opvolgen? Zijn tweede man Cruz Bustamante, een van de beschikbare conservatieven, pornokoning Larry Flint?

De al hoogst ongebruikelijke afzettings-stemming werd ronduit sensationeel toen Arnold Schwarzenegger, de bodybuilder en filmacteur met Terminator-faam zich in de strijd mengde. De kandidatuur van deze met een Kennedy-dochter getrouwde Republikein overschaduwt alle andere, maar zijn overwinning is allerminst zeker. De betekenis van zijn eventuele gouverneurschap evenmin.

Zeker is wel dat in Amerika de komende weken alle ogen zijn gericht op de partij meervoudig worstelen die in the Golden State wordt uitgevochten. Niet alleen omdat Californië de vijfde economie in de wereld is, maar vooral vanwege de nationale implicaties. [Vervolg RECALL: pagina 4]

RECALL

Californië als nationale proeftuin

[Vervolg van pagina 1]

Oud-president Bill Clinton komt zondag niet voor niets politiek bidden in een zwarte kerk in Los Angeles.

Voor de Democraten is het alle hens aan dek. Zij willen voorkomen dat deze belangrijke staat met veel kiesmannen bij de presidentsverkiezingen van volgend jaar een Republikeinse gouverneur heeft.

In 2000 bleek wat de broer van de huidige president in Florida kon uitrichten in een situatie waarin de verschillen minimaal waren. Het Witte Huis houdt zich koest om de indruk te vermijden dat men weer `hardball' speelt om de macht te grijpen in een Democratisch bastion.

Californië is niettemin een belangrijke proeftuin voor de Republikeinen. Als de Bush-waarden van belastingverlaging en christelijk moreel conservatisme, en `alles opzij voor bedrijfsleven en nationale veiligheid', zelfs in deze staat aanslaat, dan is het hele land rijp voor een conservatieve omslag. De Democraten hebben in Californië een tweederde meerderheid.

De recall-verkiezingen zijn uitgelokt door Republikeinse anti-belasting-activisten. Het is niet de eerste keer dat de Californiërs hun lot in eigen hand nemen. Dat deden zij ook in 1978 toen zij een volksinitiatief aannamen (Proposition 13) dat de onroerend goed-belasting sterk aan banden legt. Sindsdien zijn er meer binenden referenda geweest die de staat en de lagere overheden aan handen en voeten binden, en armlastig maken. Het laboratorium van de directe democratie dat Californië is, loopt tegen zijn eigen grenzen aan.

De Democraten zijn hevig verdeeld geraakt over de beste reactie op deze ongebruikelijke stembusstrijd. De landelijke leiding doet alles om gouverneur Davis te beschermen, ook al beroert hij niemands hart en neemt hij maatregelen die hij niet zo lang geleden nog onverantwoord vond. Zoals het goedkeuren van de wet die het mogelijk maakt dat illegale immigranten een rijbewijs krijgen. Eerder noemde hij dat een gevaar voor de staatsveiligheid.

Davis vecht voor zijn politieke leven. Hij heeft publiekelijk erkend dat hij te langzaam heeft gereageerd op de Californische energiecrisis, maar zijn naam als hardhandig fundraiser en door opiniepeilingen gedreven politicus raakt hij niet meer kwijt. Als hij over vier weken wint, is het omdat hij zijn tegenstanders op ervaring heeft overtroefd.

De meerderheid die wil dat Davis vertrekt slonk deze week tot een minimum, ondanks zijn mechanische voorkomen. Zelfs als hij in vrije tijdskleding campagne voert is hij niet los genoeg voor deze modegevoelige staat. Zijn opmerking dat kandidaten voor zijn baan behoorlijk Engels moesten kunnen spreken heeft hem geschaad bij de talloze Latino's. Schwarzenegger, die inderdaad spreekt over `Kullyfornhia', voer er wel bij als prototype van de immigrant die het maakte.

Intussen is ook het debat opgelaaid of deze niet voorziene verkiezingen een goede zaak zijn, als schoolvoorbeeld van de betrokkenheid van het grote publiek bij de zaken van de staat? Anderen schamen zich voor het circus en al het geld dat wordt uitgegeven aan reclame-campagnes.

Jack Pitney, politicoloog aan Claremont McKenna College, ziet de bezwaren van de gegroeide bestuurspraktijk in Californië. De districten zijn zo ingedeeld dat zittende leden onverslaanbaar zijn. Het gevolg is dat men zowel ter linker als ter rechter zijde extreme standpunten inneemt die compromissen uitsluiten.

Maar, zegt Pitney, ,,de regels van de recall-verkiezingen zijn zo dat een opvolger met veel minder stemmen kan worden gekozen dan het aantal Californiërs dat vond dat de gouverneur moest blijven. Je kan eindigen met en resultaat dat de mensen niet bedoelden.''