Oeps, verkeerde potje!

`Xtc is een gevaarlijke drug, die al in een enkele recreatieve dosis aanleiding kan zijn voor Parkinsonachtige verschijnselen', schreef een team neurowetenschappers onder leiding van George Ricaurte van de Johns Hopkins University precies een jaar geleden in Science. Maar die alarmerende conclusie hebben zij afgelopen vrijdag, eveneens in Science, moeten intrekken. Negen van de tien apen die zij dachten te hebben geïnjecteerd met MDMA (de werkzame stof van de partydrug xtc) bleken door een verkeerd etiket op het potje in werkelijkheid met metamfetamine (`speed') te zijn ingespoten.

Het oorspronkelijke artikel van Ricaurte c.s. deed een jaar geleden veel stof opwaaien. De tien apen (doodshoofdaapjes en bavianen) ontvingen drie bescheiden doses `MDMA', vergelijkbaar met een hoeveelheid die een feestganger op een avond kan slikken. Twee apen overleden al snel, en twee andere waren na twee injecties al zo ziek dat zij geen derde meer kregen. Bij sectie bleek dat de apen flinke schade aan de dopaminerge neuronen hadden opgelopen, een verschijnsel dat samenhangt met het ontstaan van de ziekte van Parkinson.

De resultaten maakten een storm van kritiek los. Niet eerder was het gebruik met xtc met Parkinson in verband gebracht, ondanks intensief onderzoek onder menselijke gebruikers. Ricaurte werd bekritiseerd omdat hij de dieren injecties had toegediend in plaats van hen de drug te laten slikken, zoals mensen dat doen.

Maar het opmerkelijke onderzoeksresultaat blijkt dus te berusten op een klassieke verwisselingsfout, die Ricaurte zelf ontdekte toen het hem niet lukte zijn eerder behaalde resultaten te reproduceren. Ricaurte reconstrueerde dat het potje gelabeld `MDMA' op dezelfde dag in het lab arriveerde als een soortgelijk portje met het etiket `metamfetamine'. Beide kwamen van dezelfde leverancier. Daar moet ook de fout zijn gemaakt. Het potje `MDMA' was inmiddels op en weggegooid, maar het potje `metamfetamine' waar nog een restje inzat bleek zuiver MDMA te bevatten. Analyse van de ingevroren hersenen van twee proefapen toonde metamfetamine en het afbraakproduct amfetamine aan, maar geen spoor van MDMA of afbraakproducten daarvan.

Hoewel de auteurs nu met lege handen staan, blijven Ricaurte en zijn collega's ervan overtuigd dat xtc een gevaarlijke drug is.