Komeet Halley op ruim 4,2 miljard km van de zon gefotografeerd

Ruim zeventien jaar nadat de beroemde komeet Halley zijn opwachting in de buurt van de aarde maakte, hebben astronomen op de Europese Zuidelijke Sterrenwacht (ESO) in Chili deze komeet opnieuw gefotografeerd.

Dat mag een bijzondere prestatie worden genoemd, omdat de kern van deze komeet die nu op een afstand van 4,2 miljard kilometer van de zon staat, bijna net zo ver als de planeet Neptunus al jarenlang inactief en zeer donker is. Geen enkele andere komeet is ooit op zo'n grote afstand van de zon waargenomen. De vorige recordhouder was komeet Shoemaker 1987H1, die in 1997 op een afstand van 3 miljard kilometer van de zon kon worden waargenomen.

Komeet Halley draait in een zeer langgerekte baan om de zon en komt daarbij eens in de 75 jaar in de buurt van de aarde. Toen de komeet voor het laatst, in 1986, in onze buurt kwam, werd hij vanuit een flotielje van maar liefst vijf ruimtesondes bestudeerd. De opnamen van de Europese Giotto lieten zien dat de komeet een kern van 15x5x5 kilometer heeft die slechts 4 procent van het opvallende zonlicht reflecteert. De kern is in feite zo zwart als roet en daarmee een van de donkerste objecten in het zonnestelsel. De grote helderheid in de buurt van de zon is slechts te danken aan het feit dat de kern dan gehuld is in een wolk van gas en stof, de coma, die door de verdamping van oppervlaktemateriaal ontstaat en veel meer zonlicht reflecteert.

Afgelopen maart werden op de ESO tijdens drie opeenvolgende nachten drie grote telescopen een uur lang op de voorspelde positie van de komeet gericht. Omdat die toen duizend maal zwakker was dan het achtergrondlicht van de hemel, was op de 81 afzonderlijke opnamen geen spoor van de komeet te zien. Die verscheen pas in beeld nadat de opnamen elektronisch waren `opgeteld' en wel zodanig dat de tussentijdse beweging van de komeet werd opgeheven. Een nog beter resultaat ontstond als vóór deze optelling alle beeldjes van sterren en sterrenstelsels waren verwijderd. De ESO meldde in zijn persbericht (2 september) dat de komeetkern zo donker was dat er in totaal slechts 20.000 fotonen van werden geregistreerd. Door elke 8,2 meter grote telescoopspiegel werd iedere anderhalve seconde één foton opgevangen!

De astronomen menen dat komeet Halley ook in het verste punt van zijn baan, dat in december 2023 wordt bereikt, aldus kan worden waargenomen. Hij staat dan op een afstand van 5,2 miljard kilometer, net voorbij de baan van Neptunus. De nu beproefde waarnemingstechniek is daarmee ook een testcase voor de speurtocht naar ijsachtige objecten die in min of meer cirkelvormige banen voorbij Neptunus om de zon draaien. Deze objecten zijn een soort tussenvorm tussen kometen en de ijsmanen van de reuzenplaneten. Vele grote ijswerelden, met diameters in de orde van enkele honderden kilometers, zijn reeds in deze Kuipergordel gevonden, maar de kleinere houden zich vooralsnog verborgen. De ESO-astronomen hebben nu goede hoop dat ook deze binnenkort ontdekt zullen worden. Daar is overigens enige haast bij geboden, omdat de Hubble Space Telescope onlangs de eerste drie (met diameters tussen 25 en 45 kilometer) al heeft ontdekt.