Is de buschauffeur vriendelijk, is de bus wel schoon?

In Friese streekbussen voeren vijftigplussers controles uit in opdracht van de provincie. Trekt de chauffeur niet te snel op?

Een enkele blik volstaat. Op afstand ziet observant Johannes Regnerus al dat de dienstregeling aan de haltepaal aan de Drachtster Stationsweg deels ,,onleesbaar'' is. En, ziet hij, boven het bordje met ,,18 Heerenveen'' ontbreken de tussenstations waar de bus stopt. De desolate omgeving van het busstation krijgt van hem de kwalificatie ,,monsterlijk''.

Regnerus, parttime docent, is principieel openbaar vervoerreiziger (,,er is al te veel blik in Nederland'') en gaf zich op als observant, na een oproep van de provincie Friesland. Wekelijks reist hij één dag op diverse buslijnen in zuidoost-Friesland. Hij noteert of de omgeving van de halte schoon is en of de informatievoorziening in orde. Verder let hij er op of de bus schoon is, de chauffeur vriendelijk, en diens rijstijl goed. En of hij corrigerend durft op te treden tegen vervelende passagiers. Het project duurt minstens een jaar.

Bijna twee jaar geleden kreeg busbedrijf Arriva de concessie voor het streekvervoer van de provincie Friesland in het zuidoosten. Om te controleren of de vervoerder zich aan de gemaakte afspraken over kwaliteit houdt, zet de provincie acht senioren in die in totaal maandelijks 400 buslijnen beoordelen aan de hand van tevoren vastgestelde criteria. Daarvoor is een geldbedrag van 100.000 euro beschikbaar. In een jaar vinden vijfduizend observaties plaats. Bij terugkerende negatieve kwalificaties zal de provincie Arriva hierop aanspreken.

Maar echte sancties zijn er niet, vertelt gedeputeerde Ton Bas (VVD). Als de vervoerder echter slim is, zal hij er wél wat mee doen want de concessie loopt in 2008 af. De criteria worden opgenomen in contracten met nieuwe vervoersbedrijven: binnenkort vinden aanbestedingen plaats voor concessies van het streekvervoer in noord- en west-Friesland.

De groep senioren er is voor vijftigplussers gekozen omdat die flexibel inzetbaar zijn en een heel jaar beschikbaar volgde een tweedaagse training van adviesbureau Senioor. Uiteindelijk moeten vooral de passagiers voordeel hebben van de anonieme controles.

Ed Ram van Senioor vergelijkt de kwaliteitscontrole met de beoordeling van een restaurant voor de Michelin-ster. De ,,zachte'' factoren als bejegening, vriendelijkheid en dienstverlening van de chauffeur zijn volgens hem net zo belangrijk als de ,,harde'' criteria, zoals op tijd rijden. ,,Er wordt op gelet of de chauffeur groet en of die wacht met wegrijden tot iemand zit'', licht hij toe. ,,Als je als reiziger vaak loskomt van de rugleuning bij afremmen en optrekken is dat niet goed.''

Bus 14 (Drachten- Leeuwarden) ziet er vanochtend schoon uit, vindt Regnerus als hij naar de vloer kijkt. ,,Soms liggen er wel eens blikjes of flesjes. Liggen er meer dan vijf dan is de beoordeling negatief.'' Dat geldt ook voor peuken bij de halte: meer dan tien levert een onverbiddelijke min op het formulier op. ,,Er is een prullenmand die vrijwel leeg is'', constateert hij, ,,de sta-stangen zijn in een opvallend gele kleur, goed voor visueel gehandicapten, en er is bagageruimte. Maar een aparte plaats voor een gehandicapte ontbreekt.''

Regnerus is begin deze maand begonnen. ,,Gemiddeld vertrekken de bussen drie minuten te laat, maar ze arriveren wel op tijd'', zijn zijn eerste bevindingen. Vaak zijn vertragingen te wijten aan wegwerkzaamheden, een drukke spits of harde regen, weet hij.

Buschauffeur Griet Welling vindt het geen punt dat zij gecontroleerd kan worden. ,,Ik rijd op dezelfde manier als altijd.'' En natuurlijk wacht ze altijd netjes tot een passagier op zijn plaats zit. ,,Behalve wanneer ik erg laat ben. Maar als het een ouder iemand is, wacht ik ook in dat geval. Op ongelukken zit ik niet te wachten.''

Buspassagier P. Adema uit Drachten vindt de metingen een goede zaak. Hij reist drie à vier keer per week met de bus naar Leeuwarden. ,,Soms is die echt smerig en ligt er van alles op de vloer.'' Daar kan de chauffeur overigens niets aan doen, onderstreept hij. De vriendelijkheid kan wel beter. ,,Als je eens wat vraagt krijg je soms een nors antwoord.'' Over de rijstijl van sommige chauffeurs is hij evenmin te spreken. ,,Ze rijden zo hard, dat ik oudere mensen vaak hoor zuchten.''