`Ik hoop dat ze in Den Haag van hun plannen afzien'

`Ik wil weer waardevol voor iemand zijn', zegt Monique. Ze is 43 jaar en moeder van één zoon van elf. Twee jaar geleden werd Monique – ze wil geen achternaam in de krant – ziek. Ze werkte bij een medisch centrum in Heerlen. ,,Ik was voortdurend uitgeput en had pijn aan mijn armen'', zegt Monique. Ze had geen idee wat er aan de hand was. Te veel hooi op de vork genomen, leek het. Na onderzoek bleek ze fibromyalgie te hebben, voortdurende pijn aan het bindweefsel van de spieren.

,,U bent 0 procent arbeidsgeschikt'', kreeg ze van de bedrijfsarts te horen nadat hij het rapport van de reumatoloog had gelezen. De mededeling was een grote schok. ,,Ik voelde me na zestien jaar werken totaal aan de kant gezet'', zegt Monique.

Ze is klein, heeft kort blond haar en draagt een spijkerbroek met jack. Ik ontmoet Monique bij de Belangengroep voor WAO'ers in het Limburgse Hoensbroek, een organisatie van arbeidsongeschikten. De telefoon staat geen moment stil. Het regent klachten over het willekeurige optreden van artsen bij herkeuringen. Het kabinet zal dinsdag, op prinsjesdag, nieuwe bezuinigingsmaatregelen over de WAO bekendmaken.

,,Ik durf over de toekomst niet na te denken'', zegt Monique. Bang is ze om met haar zoon in de bijstand te belanden. ,,Je hebt klachten, je raakt arbeidsongeschikt en dan kom je in een systeem terecht waar je nog zieker van wordt.''

Monique uit Hoensbroek is een van de bijna 1 miljoen arbeidsongeschikten in Nederland. Geen land in Europa heeft zoveel WAO'ers. De cijfers spreken voor zich. In de periode 1980 tot 1987 bedroeg het aantal toetredingen tot de WAO gemiddeld 16,6 per 1.000 verzekerden. In België en Duitsland was dit veel lager, 8,8 respectievelijk 9,5, zo blijkt uit de Sociale Nota

2001. Ook met de uitgaven voor arbeidsongeschiktheid was Nederland koploper in de Europese Unie. Deze waren drie keer zo hoog als gemiddeld in de EU.

Werkgevers en vakbonden hadden de WAO in de jaren tachtig op grote schaal misbruikt om overtollige arbeidskrachten te dumpen. Ook is in Nederland de drempel lager om een WAO-uitkering te krijgen. Andere EU-landen maken een onderscheid tussen sobere risque social-regelingen en ruimere vergoedingen voor beroepsgerelateerde oorzaken van arbeidsongeschiktheid (risque professionel). Arbeidsongeschikten blijken in Groot-Brittannië en Denemarken eerder in de bijstand te belanden, in Zweden in de ziektewet, in Frankrijk gaan ze vroeg met pensioen en in België krijgen ze WW. Sinds begin jaren negentig sleutelt Nederland al aan de WAO, maar het aantal arbeidsongeschikten bleef rond de miljoen schommelen. De FNV gaat uit van 800.000 werkelijke arbeidsongeschikten, waarvan de helft naar vermogen werkt.

Liefst 72 keer is de wet de afgelopen tien jaar veranderd, stelde een arbeidsdeskundige van de uitvoerende instantie UWV (Uitvoering Werknemersverzekeringen, samen met de Centra voor Werk en Inkomen CWI's de opvolger van de arbeidsbureaus). Dat maakt de uitvoerders wanhopig.

Monique ondervond de frustaties bij de uitvoerders aan den lijve. ,,Mijn reumatoloog zei dat werken er niet meer inzat. Maar bij de herkeuring in juli kreeg ik te horen dat ik 30 uur per week kon werken. Mijn schoenen vielen uit'', zegt ze. De keuringsarts bleek het verslag van de reumatoloog niet eens te hebben gelezen. ,,Dat hoef ik niet'', zei hij letterlijk.

Nu wíl Monique graag werken, al speelt de moeheid haar nog steeds parten. Deze week ging ze voorzichtig aan de slag bij haar oude werkgever, voor twee uur per dag. De Wet Poortwachter (2002) verplicht immers ook de werkgever om zijn best te doen de WAO'er weer in dienst te nemen. Monique: ,,Ik doe heel ander werk bij het medisch centrum''. Ze heeft minder stress en is niet meer urenlang aan haar stoel gebonden. Na twee jaar WAO is ze opgelucht weer ,,middenin de maatschappij'' te staan. ,,Ik zou dit graag volhouden'', zegt ze. Hoe het verder moet, weet ze niet. Het kabinet wil de WAO opnieuw verscherpen zodat alleen volledig arbeidsongeschikten nog een uitkering krijgen. Anderen komen terecht in de WW of de bijstand. ,,Hoe moet ik dan rondkomen?'' vraagt Monique. ,,U had beter kanker kunnen hebben'', zei een keuringsarts tegen een bekende van haar die arbeidsongeschikt is. Daar schrok Monique van.

Wat ze aan het eind van de maand zal overhouden weet ze niet. De afgelopen twee jaar heeft ze 400 euro netto ingeleverd van haar oude salaris. Voor mensen die werkelijk iets mankeren is de nieuwe regeling slechter dan de Invaliditeitswet van 1919, hoorde ze bij de Belangenvereniging van WAO-ers. Monique: ,,Ik hoop dat ze in Den Haag van hun plannen afzien''.