Ieder kind krijgt hier zijn eigen aanpak

In Canada is het speciaal onderwijs bijna helemaal afgeschaft. Kinderen krijgen op de gewone school de begeleiding die bij hen past.

Ruud Nugteren heeft het naar zijn zin op school sinds hij ruim twee jaar geleden met zijn familie is geemigreerd naar Canada. Ruud, een autistische jongen van acht jaar, gaat naar een gewone school op het platteland van Ontario. Daar krijgt hij extra begeleiding van zijn moeder en van een speciale onderwijzeres die aan de school is verbonden om kinderen met handicaps te helpen. Hij gaat niet met de schoolbus mee en krijgt geregeld een rustperiode, bijvoorbeeld tijdens de pauze en tussen de middag. Verder draait hij zo veel mogelijk mee met de klas.

,,Hij vindt het heerlijk'', zegt Patricia Nugteren, Ruuds moeder. ,,Hij wil naar school, hij wil werken, hij wil onder zijn klasgenootjes zijn, hij is gek op zijn juf. Zijn zelfvertrouwen groeit en hij leert de sociale interacties die zo'n puzzel voor hem zijn, steeds meer te herkennen.'' Hoewel zijn handicap blijvend is, leert hij in zijn `normale' omgeving om ,,naar oplossingen te zoeken in plaats van in zijn schulp te kruipen'', zegt Nugteren. Hoe beter dat lukt, ,,hoe zelfstandiger hij later kan worden''.

Patricia en haar man Rob waren aangenaam verrast toen ze in Ontario op zoek gingen naar een school voor hun drie kinderen. In Nederland was Ruud naar een speciale school geweest. ,,Maar toen we de andere twee inschreven op het plaatselijke schooltje, gewoon in ons dorp, toen zeiden we: hoe zit het met een hoogfunctionerend autistisch joch?'' vertelt Nugteren. ,,En toen zeiden ze direct: van harte welkom.''

Nugteren is zeer te spreken over de bereidheid van de school om aan de speciale behoeften van Ruud tegemoet te komen. Als ,,veilig baken'' voor haar zoon is ze in de klas aanwezig op onrustige momenten, zoals het binnenkomen. Als alle kinderen zitten, vertrekt ze. In Nederland mocht Ruud ook ,,na veel vijven en zessen'' voor drie maanden naar een gewone school en kon Nugteren wat langer blijven dan andere ouders, maar dat was ,,bij de gratie Gods,'' zegt ze nu. ,,Hier in Canada wordt het veel meer geaccepteerd. Heeft je kind hulp nodig? Dan kijken we daar naar.''

In heel Canada zijn scholen in de afgelopen twintig jaar overgestapt op zo veel mogelijk geïntegreerd onderwijs voor gehandicapte kinderen. Ze zijn daartoe aangespoord door belangengroepen van ouders die ontevreden waren over de vormingskansen van kinderen met handicaps. Van belang was ook een amendement op het Handvest van Rechten en Vrijheden bij de Canadese grondwet, dat discriminatie op basis van een handicap verbiedt. Inmiddels is het uitgangspunt in de meeste schooldistricten dat kinderen met handicaps naar gewone scholen gaan; alleen als dat echt niet gaat – bijvoorbeeld bij kinderen met meerdere handicaps – wordt er teruggevallen op apart onderwijs.

In Ontario wordt voor elk kind met speciale behoeften een Individueel Onderwijsplan gemaakt. Heeft een leerling assistentie nodig, dan is de school verplicht die te leveren. Daar is een budget voor. Wanneer leerlingen doorstromen van basis- en voortgezet onderwijs naar colleges en universiteiten houden die subsidies op, maar dan nemen de onderwijsinstellingen hun eigen verantwoordelijkheid, zegt Alice Havel, coördinator van voorzieningen voor gehandicapte studenten bij het Dawson College in Montreal.

De gedachte achter de Canadese beweging naar geïntegreerd onderwijs is dat het beter is voor alle betrokkenen, verklaart zij. ,,Vroeger namen we alle kinderen met speciale behoeften en plaatsten we ze in een aparte omgeving waar we aan die behoeften konden voldoen'', aldus Havel. ,,Maar één van de behoeften die we daarbij niet konden vervullen, was contact met de gewone groep van leeftijdgenoten. Bovendien leerden we ze niet om voor zichzelf op te komen.'' Integratie is beter, betoogt ze, ook voor niet-gehandicapte kinderen. ,,Het levert een beter begrip op van de wereld, van de verschillen tussen mensen en hun krachten en zwakheden.''

De Canadese volksaard helpt daarbij. ,,Mensen staan hier open voor taalverschillen en culturele verschillen. We zijn vrij open over verschillen in het algemeen'', zegt Havel. In de dagelijkse praktijk is bovendien enige verbeeldingskracht van belang, voegt ze eraan toe. Zo stond een blind meisje voor een verplichte cursus handwerk, en de eerste gedachte was: ,,Dat kun jij niet, want jij bent blind.'' Maar, vertelt Havel, ,,uiteindelijk maakte ze collages met stoffen van verschillende weefselstructuren, en dat voegde juist voor iedereen een extra dimensie toe aan de cursus''.

Natalie Martiniello, een 19-jarige studente aan het college, is blind als gevolg van een tumor in haar hoofd. Ze komt naar school met haar blindengeleidehond, Sherby. Schoolboeken krijgt ze in braille, en medestudenten maken aantekeningen voor haar. Martiniello voelde er niets voor om naar een speciale school voor blinden te gaan. ,,Daar leer je niet hoe de echte wereld is'', zegt ze.

Martiniello is heel tevreden over de steun die ze krijgt, hoewel het altijd beter kan – zo had ze geen inspraak bij de keuze van een student-assistent die haar vorig jaar hielp. Ze gelooft met passie in geïntegreerd onderwijs. ,,In het begin hebben anderen soms de neiging om te pesten'', zegt ze. ,,Maar na verloop van tijd leerden ze me kennen en letten ze niet meer op mijn blindheid. Nu zijn ze mijn vrienden en komen ze voor me op.''