Gewoon en heel even beroemd

Tour de France 1999. De Italiaanse wielrenner Giuseppe Guerini heeft twintig seconden voorsprong op zijn achtervolgers. Met nog negenhonderd meter te gaan tot de finish op de Alpe d'Huez kan de etappezege hem niet meer ontgaan. Maar dan stapt een jonge toeschouwer de weg op om een foto te maken en blokkeert zijn pad. De renner stuurt naar links, en op dat moment zet ook de jonge fan een stap opzij. Een botsing is onvermijdelijk.

De beelden van Guerini's valpartij zijn destijds in tientallen landen uitgezonden. Het fragment duurde slechts 10,48 seconden, maar het was genoeg om de twintigjarige Eric Walkowiak – zo heette de Franse fotograaf – voor heel even wereldberoemd te maken. ,,Je m'excuse'', zo tekende het tijdschrift Cycle Sport in september 1999 op uit zijn mond. ,,Ik deed het niet expres. Als je wilt, mag je de foto hebben.''

Walkowiak slaagde er in die luttele seconden zelfs in om twee opnames van de toesnellende Guerini te maken, zo blijkt bij Ellen de Bruijne Projects in Amsterdam, waar de Amerikaanse kunstenaar Otto Berchem een tentoonstelling aan het voorval wijdt. Berchem wist Walkowiak op te sporen en kreeg afdrukken van beide foto's mee. Daarmee had de kunstenaar een wereldprimeur in handen. De twee uitvergrote en nogal wazige close-upfoto's die nu samen met videobeelden van de valpartij in de galerie te zien zijn, waren nog nooit eerder aan het publiek getoond.

Berchem noemde zijn tentoonstelling The 16th Minute, een verwijzing naar de bekende uitspraak van Andy Warhol dat in de toekomst iedereen vijftien minuten beroemd zal zijn. Die voorspelling is, met de komst van televisieprogramma's als Big Brother en Idols, meer dan waar gebleken. Op voorgaande tentoonstellingen nam Berchem deze ontwikkeling al eens onder de loep, bijvoorbeeld door parodieën te maken op praatprogramma's en datingshows. In zijn huidige project richt de Amerikaan, die al langere tijd in Nederland woont, zich op de vraag wat er met mensen gebeurt nadat hun vijftien minuten voorbij zijn.

Helaas is de uitwerking van zijn concept dit keer nogal mager. Behalve de wielrenfoto's toont Berchem een video van een strand, waarbij een in het zand geschreven tekst langzaam door de golven wordt uitgewist. De woorden (,,Ze zullen het goede dat ik gedaan heb wegsnijden en me tonen als een dwaas'') zijn ongetwijfeld uitgesproken door een weggestemde deelnemer aan een reality show. Kijk eens hoe vergankelijk beroemdheid is, lijkt Berchem hiermee te willen zeggen. Hetzelfde geldt voor zijn foto's van verwelkte bloemen, waarbij de vergelijking tussen de korte bloeitijd en de vluchtigheid van succes voor de hand ligt. Maar erg diepgaand is het allemaal niet.

Liever had ik wat meer voorbeelden gezien van andere in vergetelheid geraakte sterren, wannabe's of eendagsvliegen. En waarom is Berchem niet wat dieper ingegaan op het verhaal van Eric de fotograaf? Dat Guerini uiteindelijk toch nog de ritzege in de Tour op zijn naam mocht schrijven, is algemeen bekend. Maar van Eric Walkowiak heeft nooit meer iemand wat gehoord.

Otto Berchem, The 16th Minute. T/m 18/10 bij Ellen de Bruijne Projects, Rozengracht 207A, Amsterdam. Di t/m za 13-18u. Inl. 020-530 4994 en www.edbprojects.nl