Gaddafi is officieel een ex-schurk

De Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft gisteren zijn sancties tegen Libië wegens `Lockerbie' opgeheven. Libië heeft schuld bekend.

Als Saddam Hussein even slim was geweest als de Libische leider Moammar Gaddafi, maakte hij nu nog de dienst uit in Irak. Net als Saddam is Gaddafi zich aan terrorisme te buiten gegaan en is hij ervan beschuldigd massavernietigingswapens te ontwikkelen. Maar Gaddafi besloot op een gegeven moment dat het verstandiger was toe te geven aan de eisen van de internationale gemeenschap. Gisteravond hief de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties zijn sancties tegen Libië op. Vandaag is Gaddafi officieel een ex-schurk en staat 25 miljoen dollar op Saddams hoofd.

Het moet gezegd: Gaddafi was er vast niet zo ongeschonden van afgekomen als hij zijn opzienbarendste wandaden, de aanslagen op de Boeing 747 van de Amerikaanse luchtvaartmaatschappij PanAm boven het Schotse Lockerbie in 1988 (270 doden) en de DC-10 van de Franse luchtvaartmaatschappij UTA boven Niger in 1989 (170 doden), nú had gepleegd. Onder president Bush sr en president Clinton werd de strijd tegen terroristen en hun sponsors grotendeels met de mond beleden. Clinton bestrafte Osama bin Ladens aanslagen op de Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania (1998, 224 doden en duizenden gewonden) met enkele ineffectieve raketaanvallen op Soedan en Afghanistan en dat was dan dat. Déze Amerikaanse regering heeft, na Bin Ladens aanslagen van 11 september 2001 in New York en Washington, onder het vaandel van de oorlog tegen het wereldterrorisme de regimes van Afghanistan en Irak ten val gebracht.

Gaddafi daarentegen kreeg in 1992 met sancties van de Veiligheidsraad te maken, waaronder een vliegverbod van en naar Libië, een wapenembargo en een verbod op de levering van bepaalde olie-apparatuur. Geen olie-embargo, zoals tegen Irak, daarvoor was in de Veiligheidsraad geen meerderheid te vinden. De Libische leider raakte niet echt in een isolement, omdat hij met zijn oliegeld bezoek van Afrikaanse leiders kon kopen (van de Arabieren had hij zich vol afschuw afgekeerd). Maar zijn ambities waren en zijn groter dan Afrika, en uiteindelijk leverde hij de twee Libische verdachten van Lockerbie in 1999 voor berechting door een Schots hof in Nederland uit. Frankrijk sloot dat jaar een eigen deal met Libië: zes Libische verdachten, onder wie een zwager van Gaddafi, werden in Parijs bij verstek wegens de aanslag veroordeeld, en er werd een compensatie van in totaal 33 miljoen dollar aan de verwanten van de UTA-slachtoffers – een minderheid Fransen – betaald.

Resultaat was opschorting van de VN-sancties. Maar eenzijdige Amerikaanse sancties bleven gehandhaafd, waaronder een verbod voor Amerikaanse (olie)bedrijven met Libië zaken te doen, evenals Libiës plaats op de Amerikaanse lijst van terroristische landen, die weer eigen straffen meebrengt.

Onderhandelingen over de verdere eisen van de Amerikanen en Britten, compensatie van de Lockerbie-verwanten en een schuldbekentenis, duurden weer een paar jaar. Maar deze zomer ging Libië helemaal door de knieën. Het ging ermee akkoord om 2,7 miljard dollar te betalen aan de families van Lockerbie en stuurde een brief waarin het ,,verantwoordelijkheid voor de daden van zijn functionarissen'' accepteerde. Op hun beurt gingen Washington en Londen ermee akkoord dat het geld in delen zal worden vrijgegeven: 1 miljard na opheffing van de VN-sancties, 1 miljard na intrekking van de bilaterale sancties en de rest nadat Libië van de terreurlijst is geschrapt – zodat Washington met de verwanten van doen krijgt als het niet handelt. Omdat de 2,7 miljard nogal schril afstaken tegen de 33 miljoen voor de UTA-verwanten, voelde Frankrijk zich gedwongen eveneens een betere regeling te treffen, wat deze week lukte.

In een toespraak voor de 34ste verjaardag van de Libische revolutie – dat wil zeggen zijn machtsgreep – wilde Gaddafi twee weken geleden wel even kwijt dat hij niet voor westerse pressie is bezweken. Er is immers er absoluut niet voor Lockerbie betaald: het geld is gegeven om Libië van ,,de drie zwarte lijsten'' te krijgen. ,,Moge God het geld vervloeken. Waarvoor is geld? Met geld verdedigen we ons land. In dit gevaarlijke conflict met nucleaire mogendheden is geld niet belangrijk. We hebben een nieuw tijdperk met het westen bereikt.''

En verder liet hij zijn toehoorders weten dat Washington nu helemaal op Tripoli's lijn zit. ,,De VS zeggen dat ze tegen familieregimes zijn – Saddams familie, die familie, deze familie. Waarom steunde u [Amerika] in het verleden familieregimes? U, Amerika, bent veranderd. U bent tegen familieregimes en wij zijn ertegen. Dat is goed. U bent het eens met de Libische revolutie.'' En dat is een heel plezierig gevoel in een tijd waarin Amerika in de Arabische wereld regimes wisselt.