Simpel en eerlijk

Vier maanden na zijn vrouw June Carter Cash is vanochtend country-zanger Johnny Cash (71) overleden, in een ziekenhuis in Nashville, Tennessee. Cash leed aan een vorm van Parkinson, het Shy-Drager Syndroom. Zelf zei `The Man in Black' daarover: ,,Ik probeer de naam te vergeten en het geen plaats te geven in mijn leven. Dat soort negatieve gedachten kan ik niet verdragen.''

Volgens zijn dochter Roseanna was hij tot enkele weken geleden nog iedere dag in de studio. Daar deed hij datgene waarmee hij al enkele jaren de dood op afstand hield: liedjes maken en spelen.

Met zijn beperkte register van bas-bariton wist Cash een groot effect te bereiken, net als met de muziek, die ook altijd simpel was en zonder vertoon. Weinig popmuzikanten hebben zo'n groot en gevarieerd publiek bereikt als Johnny Cash. Hij speelde country&western, gospel, folk en rock `n' roll. Hij was van invloed op de carrières van andere artiesten, van Bob Dylan tot Nick Cave.

Iedereen heeft wel een eigen favoriet Cash-liedje, van Folsom Prison Blues tot I Walk The Line, Ring of Fire of Boy Named Sue. Cash heeft altijd geweigerd zich tot een genre te beperken. Daarom brak hij eind jaren vijftig met zijn `ontdekker' Sam Philips: voor zijn Sun Records mocht hij geen gospel-plaat opnemen. Hij stapte over naar Columbia, nadat hij bij Sun zijn eerste hits had, als Cry, Cry, Cry en I Walk The Line. Cash had toen al een historische bijdrage geleverd aan de rock 'n' roll: het was een van Cash' verhalen dat Carl Perkins inspireerde tot het liedje Blue Suede Shoes. Toen Cash begin jaren vijftig in Duitsland diende, mochten de militairen op zaterdagavond uit dansen. Een maat had een keer zijn nieuwe suède schoenen aan. Hij waarschuwde zijn vrienden met de woorden: ,,You can do anything, but lay off of my blue suede shoes!'' Het werd een van de meest gecoverde liedjes ooit.

Johnny Cash was geboren in 1932, in Kingsland, Arkansas. Het hele gezin werkte op de katoenplantage. De vloed van 1937, toen grote stukken land verdronken, maakte grote indruk op de jonge Cash. Hij schreef er later het liedje Five Feet High And Rising over (,,How high is the water, mama? Five feet high and rising. How high is the water, papa?''). De verbondenheid met het land, en de kommer van het `country-bestaan' zouden altijd een rol blijven spelen in Cash' werk. Vanaf zijn 12de schreef Cash eigen liedjes.

Begin jaren zestig speelde Cash met zijn trio zoveel concerten dat hij er een zware amfetamine-verslaving aan overhield. Het werden zijn `outlaw'-jaren, waarin hij overal ruzie maakte en meerdere keren in de gevangenis zat. June Carter Cash werd zijn redding. De dochter uit de beroemde Carter-familie werd zijn vrouw, schreef een van zijn grootste hits, Ring of Fire, en hielp hem van de drugs af te komen. Samen traden ze op in gevangenissen, wat Cash zijn tot op heden grootste successen opleverde, de platen Folsom Prison Blues en Live At San Quentin. In de jaren zeventig kreeg Cash nog een eigen tv-show, maar in de jaren tachtig werd hij overvleugeld door jongere country-zangers.

Begin jaren negentig begon hij te werken aan de serie American Recordings, met producer Rick Rubin, die hem ingetogen versies van andermans liedjes en eigen nummers liet spelen. Het werd `grote stads country' waarin ook de liefhebber van Nirvana of Nick Cave zich kon herkennen. Zo bereikte Cash een nieuw jong publiek. Inmiddels zijn er vier delen verschenen van de serie American Recordings, afgelopen jaar nog The Man Comes Around.

Op die laatste cd was het naderende einde te beluisteren. Niet alleen door de ironische titels van de liedjes (The man comes around, We'll Meet Again), maar ook in zijn stem die soms klonk als het geritsel van dode bladeren. Hij werkte nog tot vorige week in een blokhut achter zijn huis, alleen of met anderen, aan steeds nieuwe liedjes. In zijn opnamen tekende zich steeds scherper zijn grootste kwaliteit af: zijn eerlijkheid. Over zichzelf en zijn tekortkomingen, over zijn vertrouwen in God en tegelijk ook over de behoefte aan drugs. Daarom kon hij het in al die liedjes met zo weinig instrumenten toe; zijn kracht lag in de waarheid die je achter zijn woorden vermoedde. Neem bijvoorbeeld het oude I Walk The Line, over de lijn tussen goed en kwaad. Bij Cash had je geen twijfel dat hij niet alleen óp die lijn, maar ook naast de lijn liep. En wel aan beide kanten.