Onbehouwen kopstoten

Het oergeluid van de gitaarmuziek leeft voort in de garagerock. Talloze bandjes spelen in Amerika met hart en ziel kleine zaaltjes plat.

Nergens wordt de duivelse drie-eenheid van seks en drugs en rock & roll met zoveel trouw aanbeden als in de garagerock. Al veertig jaar werpen ontelbare pubers zonder ook maar een schijn van kans op een succesvolle carrière in de muziek zich op het genre dat eenvoud, passie en herrie predikt. Hun leven bestaat uit optreden, reizen en af en toe een lullig baantje om geld te verdienen. Het merendeel brandt op na een jaar of tien. De een sterft aan de middelen, de ander trouwt en zoekt een baan. De wetenschap dat ze tot een vrijwel onzichtbare familie behoren die wereldwijd in kamertjes en kroegen woont, biedt ondertussen zowel troost als opwinding.

Garagerock is een subcultuur die merkwaardig weinig sektarische trekjes vertoont. Kledingcodes bestaan niet. Over smaak wordt eindeloos getwist. Een discussie over de geloofwaardigheid van iemand als Captain Beefheart binnen de garagerock – te intellectueel of te artistiekerig? – wordt met alle plezier twintig jaar lang doorgezet. Dit genre, dat zo ontzagwekkend veel bandjes heeft opgeleverd, kent dan ook opvallend weinig iconen.

Voor ongeoefende oren kan garagerock klinken als een kwestie van drie akkoorden, de versterkers op tien en met weinig kritische vermogens en veel geweld wat oergeluiden voortbrengen. Maar er is in het genre juist altijd aandacht geweest voor onderscheid en finesse, en voor verschillende geluiden, die vaak regionaal bepaald zijn.

Luister bijvoorbeeld naar het verschil tussen de eerste platen van de Rolling Stones en The Stooges. Beide bands zijn legendarische trendsetters in de garagerock, maar waar de Engelse Stones al snel hun door de blues bevangen nummers serieus gingen produceren en eindeloos zochten naar de perfecte versie, zochten de Amerikaanse Stooges voornamelijk naar sfeer door in een eenvoudige, bijna kale productie een repeterende rockriff neer te zetten die zich niet meer uit het hoofd liet verjagen. The Stooges klinken in het archetypische garagerocknummer `No Fun' als een zich onbespied wanend bandje in een repetitieruimte dat zich verliest in de roes van het spelen. Die ongedwongen sfeer en dat `live in de studio geluid' zijn altijd een ideaal binnen de garagerock geweest.

Compositorisch heeft garagerock maar één doelstelling: zonder omhaal to the point komen. Een lied kan een sierlijke linkse directe zijn of een onbehouwen kopstoot – als het maar raak is. Om dat effect te bereiken worden invloeden uit andere muzikale richtingen niet geschuwd. Genres die uit de garagerock voortkwamen, zoals glamrock, hard rock, Britse punk en grunge, lieten na in bloei te zijn geraakt weer sporen achter in het genre van herkomst. Ook van de soul en blues die de Rolling Stones ooit beïnvloedden, zijn elementen in de garagerock terug te vinden. Soul- en bluessteden als Memphis en Detroit hebben altijd een band met de zwarte muziek gehouden en dat hoor je bij legendarische garagerockbands uit de jaren negentig als The Oblivians (Memphis) en The Dirtbombs (Detroit). Op dit moment neigt een band als Reigning Sound uit Memphis naar eenzelfde vorm van productioneel perfectionisme als de Stones ooit nastreefden. Reigning Sound, de nieuwe band van een voormalige Oblivian, doet dit door een ouderwetse warme soulproductie toe te laten. Een bandje als The Soledad Brothers uit Detroit kopieert ondertussen zonder schaamte weer het oude live geluid van de jonge Stones.

Op dit moment is garagerock in Amerika een heksenketel. Enkele steden en staten spuwen opeens twintig bandjes per dag uit, als ontwaakte vulkanen. Andere steden liggen op sterven of proberen moeizaam uit het graf te klimmen. De garagerock lijkt meer dan ooit op een eeuwige, schimmige volksverhuizing.

Steden als Portland en Chicago lijken op dit moment volkomen in de greep van de garagerock. Portland (Oregon), tot voor kort in de schaduw van zusterstad Seattle (Washington), kijkt verbijsterd naar zichzelf. Talloze bandjes, maar vrijwel geen labeltjes om die bands uit te brengen en een bijna failliete stad, waardoor de clubs die een podium kunnen bieden aan die bandjes in aantal afnemen. Intussen komen platenbazen concerten bezoeken en vullen ze hun labels zonder dralen met `Portland garage'. Het komt voor dat een extreem opvallende band getekend wordt door een groot label terwijl het gros van de stad de groep nog nooit heeft zien optreden.

Chicago heeft een enorme garagerocktraditie, maar de stad heeft ook ontzettend veel trends gezet in andere hoeken van de popmuziek. In die zin lijkt de stad op Detroit, maar waar Detroit langzaam doodbloedt, duiken in Chicago enkele van de meest boeiende en vreemde garage-talenten op. The Ponys bijvoorbeeld, weten de trend om invloeden uit de new wave te gebruiken om te smeden tot een geluid dat klinkt alsof een bandje als The Cure in een psychose is geraakt. Een ander groot talent is Miss Alex White, een meisje van zeventien dat naast haar solowerk een bandje heeft met een jongen van The Ponys. Deze band, The Hot Machines, is al een legende in Chicago en omstreken hoewel ze nog geen single uit hebben. Zangeres Alex White klinkt als een dochter van Janis Joplin die de indruk wekt met haar fenomenale ruige strot een festival als Woodstock zonder microfoon plat te kunnen zingen.

Wie het lijfblad van Chicago, Horizontal Action, leest, krijgt een fraaie inkijk in de wereld van de garagerock. Het blad brengt een mengeling van serieuze muziekjournalistiek, grappen over drugs en extreem ver doorgevoerde `pussy-obsession' die precies het hart van de garagerockfanaat raakt. Vergelijk Horizontal Action eens met het lijfblad van de intellectuele punkstad San Francisco: Maximum Rock N Roll; zo serieus en geëngageerd zie je ze nog maar zelden. Punk en politiek, en heel af en toe een flauwe glimlach. Je moet er tegen kunnen. Maar hoe steil San Francisco ook zijn mag in zijn eigen muzikale poëtica, je kunt er gerust met je zorgeloze garagerocksongs heenreizen en een zaal platspelen.

De staat Wisconsin is op dit moment het meest spannende en hectische broeinest van Amerika. `You can't swing a dead cat around without hitting a good band', zegt een oudere muzikant, die de wederopstanding van Wisconsin zeer bewust heeft meegemaakt. De staat had in de jaren zestig en zeventig een enorme garagerockscene, maar daarna werd het stil. Nu zijn er weer duizend-en-een bandjes, allemaal met een ander geluid, waarvan er enkele in rap tempo Amerika veroveren.

De pubers van de Mystery Girls, The Tears en The Catholic Boys, de meest bekende nieuwe bandjes van dit moment, kennen elkaar al jaren van high school, feestjes en heimelijk concertbezoek. Het komt dan ook regelmatig voor dat de drummer van de ene band gitaar speelt in een andere. Toch verschillen de bandjes onderling. The Mystery Girls en The Catholic Boys klinken alsof de jonge Stones onder stroom gezet zijn, The Tears lijken wel The Shangri-Las from hell. The Mystery Girls spelen elke week een thuisshow in een club in Green Bay. Ze hebben een contract bij het beruchte garagerocklabel In The Red en zijn live zo succesvol dat geen enkele band na ze het podium op durft.

De loyaliteit onder de WisconSinners, zoals hun geuzennaam luidt, is groot. Je moet het wel heel bont maken om verstoten te worden. Toch heeft Kevin De Broux van de band Pink Reason een kwalijke reputatie in Wisconsin, al kent hij dan iedereen, en heeft hij met de helft van de nu bekend wordende muzikanten kamers gedeeld. Blijkt dat hij in het verleden een wat `artistiekerige' band had die op het podium aan sodomie en zelfverminking deed, waarna het publiek ook nog eens werd afgerost. Tja. Hij zendt me een foto per e-mail waarop hij staat afgebeeld met een geladen pistool. Voor de grap maar eens gevraagd of hij die foto soms gebruikt om optredens voor zijn nieuwe band te regelen. Het antwoord luidt ja. Als programmeurs lucht krijgen van zijn reputatie en hem van de `bill' schrappen stuurt hij een mailtje met het bericht dat ze hoe dan ook komen optreden en hangt hij die foto er aan. Werkt wel, zegt hij. Een programmeur die Pink Reason eerst had geschrapt maar na een mailtje van Kevin weer op het programma zette, betaalde de band na de show ook nog een onthutsend ruimhartige gage: speed, ter waarde van honderd dollar.

`He turned out te be a really cool guy', oordeelt Kevin.

Het leven on the road is in de garagerock al decennia hetzelfde. Negenennegentig procent van de bandjes die rondreizen in de hoop zieltjes te winnen betalen zelf voor zo'n tournee. Als ze al gage krijgen, dan weegt dat niet op tegen de kosten van vervoer en overnachtingen. De kleine oplages van hun platen raken maar zelden uitverkocht – geld houden ze er sowieso niet aan over. Een garagerockband lijkt maar één ding te willen: overtuigen. De kans om door te breken wordt, overigens zonder cynisme, als nihil gezien. De geschiedenis heeft geleerd dat garagerock weinig commerciële potentie heeft. Dat het een garagebandje als The White Stripes wel gelukt is om de hitlijsten te bereiken, is een uitzondering op de regel. Ze worden hierom door collega's verguisd noch bewonderd. Maar dat de pers, toen The White Stripes ontdekt werden, veelal sprak van `een nieuw geluid' of `redders van de rock & roll', was weer een aardige illustratie van het ondergrondse karakter van het genre. Het geluid van The White Stripes is niet erg uniek. Het muzikale talent van Jack White maakte de ene helft van het verschil en het talent van de band om journalisten te bespelen met gezwatel over De Stijl (de klederdracht van de band) en incestueuze verhoudingen zorgde voor de rest.

Het genot van optreden ligt voor de meeste bands in een geslaagde show. The Hunches, de beste nieuwe band uit Portland, speelden onlangs de Nederlandse zalen plat en raakten terug in Amerika niet uitgepraat over de respons die ze in Nederland kregen. Voor sommigen in het publiek was de kennismaking met het verpletterende podiumgeluid van The Hunches een déjà vu. The Hunches hebben het aura en de klank van The Birthday Party, de band van Nick Cave in de jaren tachtig: het zwaar vervormde en versterkte geluid van glasbakken die geleegd worden.

Het optreden van The Hunches staat symbool voor de golfbeweging waaraan de garagerock onderhevig is. Zodra de waan van de dag vervliegt, zoeken programmeurs weer naar rock & roll-bandjes die in staat waren een publiek te onderhouden. Het aanbod is er altijd, de vraag varieert.

Sinds de komst van internet is er wel iets veranderd. Via forums op het net weten de aanhangers van het genre – fans, muzikanten en platenbazen – elkaar op elk moment van de dag te vinden. De interactie is enorm. Europa, Japan, Australië, en bakermat Amerika spreken elkaar dag en nacht op het net. Ze wisselen tips over nieuwe bandjes uit, maken melding van nieuwe releases, helpen elkaar met praktische beslommeringen (`band gaat op tournee, wie heeft er een slaapplaats?') en spreken eindeloos en met onuitroeibare passie over oude en nieuwe muziek. Met de komst van het internet is die wereldwijde familie eindelijk elke dag bij elkaar op bezoek. Naast het onvermijdelijke geoudehoer, een enkele ruzie, hoog oplopende discussies over `goeie en slechte platen' is deze eeuwige familiebijeenkomst toch voornamelijk een hart onder de riem van al die bandjes die het lef hebben het telkens weer te proberen en de perfecte mogelijkheid om de singles en albums aan de man te brengen.

Het eerste wat de fan van het genre 's ochtends dan ook doet is de garagerockforums op het internet navlooien. Het is als een duik in niet te temperen opwinding, en beter dan een litertje koffie.

Het laatste nieuws? Iemand uit San Francisco bericht laaiend enthousiast over een optreden van The Diskords uit Portland, Oregon. The Diskords zijn jochies van nog maar veertien jaar oud. Hun stijl is Ramonesrock, ooit de blauwdruk voor de Britse punk. Ze hebben net anderhalve single uit, maar zijn vooral in het nieuws wegens hun leeftijd. De goegemeente op de forums vindt het bandje vooralsnog dan ook vooral een komiek verschijnsel. Nu ligt de leeftijd onder de jongste lichting garagemuzikanten gemiddeld tussen de zeventien en drieëntwintig jaar en na een optreden worden de meesten dan ook direct uit de kroeg of club verwijderd in verband met de drankwetgeving. Maar veertien jaar oud? Zelfs in garage-kringen zijn The Diskords zowaar exotisch. Hun optredens blijken echter zo verpletterend te zijn, dat ze na een nachtje geoudehoer op het net door mensen die ze hebben zien spelen, prompt van gimmick in een volwaardige, niet te missen band veranderen. Een dergelijke gedaanteverwisseling overnight was zonder internet niet mogelijk geweest.

Dat The Diskords diep in de nacht met hun ouders, en een negenjarig broertje dat sprekend op Johnny Ramone schijnt te lijken, in de Winnabago stappen, op weg naar een volgend optreden in een andere stad, is slechts een voetnoot bij hun verhaal. Want ook een kenmerk van de garagerock is dat er vrijwel nooit gezeurd wordt over vervelende ouders. The Sonics, die volgens de geschiedschrijvers in 1964 het startsein voor het genre gaven met hun single The Witch, hadden in een vroege bezetting zelfs de moeder van oprichter Larry Parypa als tweede gitarist.

Informatie over garagerockforums, webzines e.d.: www.garagepunk.com;

over labels en bands en hun websites: www.grunnenrocks.nl

Albums en singles zijn vrijwel altijd bij het label of de band zelf te bestellen op hun websites, of via de betere platenzaak.

Bijna alle hier genoemde bands worden in Nederland gedistribueerd door de Konkurrent, Clearspot en Sonic Rendezvous.