Miezerig drama

In Almere is de tentoonstelling `Fotografie en Sport'. Fotograaf Hans Heus zet de toon met zijn dichterlijke beelden van bemodderde kuiten en een verregend voetbalveld.

Het superkrachtige been van een hardloper ligt op de handdoek van de massagetafel. De aderen teken zich duidelijk af. Ook de spierbundels zijn, vlak onder de opperhuid, centimeter voor centimeter te volgen. Deze foto van sportfotograaf Hans Heus heeft niets met heldendom, glorieuze overwinningen of een dramatische nederlaag te maken. Het is eerder een abstract schilderij of de gestileerde weergave van een bergmassief, waarbij de aderen als beken over de flank stromen en de spierbundels als de valleien zijn. In werkelijkheid fotografeerde Heus in 1999 een been van marathonloper Greg van Hest.

Sportfotografen verdringen zich langs de zijlijn van voetbalvelden, tennisbanen en Formule I-circuits om het moment van triomf vast te leggen. Het winnende doelpunt, de dodelijke forehand, de racewagen die door de bocht raast.

Op een sfeervolle expositie in Cultureel Centrum Corriosia in Almere Haven, getiteld Fotografie en Sport, zien we het tegenbeeld van de overwinningsroes die onlosmakelijk verbonden is met sport. De tentoongestelde collectie is samengesteld uit het werk van Hans Heus, die in het onlangs verschenen Dromen van de zege een aantal van zijn foto's bundelde. Ook is er werk te zien van professionele en amateurfotografen uit Almere, plus inzendingen van drie middelbare scholen.

Onmiskenbaar zet Heus de toon. Deze fotograaf, ooit wielrenner op het traject Parijs-Roubaix, droomde van grootse sportprestaties. Maar faalde daarin. Hij koos voor de fotografie en werkte onder meer voor de Volkskrant. Heus is weleens `de dichter van de sportjournalistiek' genoemd. Hij kiest details van de sporten: de treurigheid van een verregend voetbalveld, het turnmeisje dat haar hele leven opoffert aan haar passie maar daarbij vergeet te leven. Althans, niet het leven leidt van haar leeftijdgenoten. Voor Heus ligt de ziel van de sportende mens in de haviksblik in iemands rechteroog of de glimmende haartjes op de al te omvangrijke benen van vrouwelijke korfbalspelers.

Opmerkelijk is hoe weinig gezichten de fotograaf afbeeldt. Van de wielrenner zien we de bemodderde fiets en zijn smerige kuiten. Prachtig is Heus' portret van een cross voor dames in Waddinxveen. We zien de vrouwen op de rug, een man staat erbij die het startschot geeft. Verder is alles leeg. Het parcours is op de foto niet terug te vinden. Toch ademt alles in deze foto competitie, spanning, en verlangen naar overwinning. Kijk eens hoe gekromd de dames in starthouding staan. Het leidt tot niks.

Of de Omloop Het Volk voor wielrenners in Vlaanderen. In de hoek komt een stel renners aangestormd. Een eenzame vrouw in het stoppelveld wacht hen op. Wie is zij? Doet haar zoon mee? Of staat ze even als aan de grond genageld om dit fantoom voorbij te zien stuiven? Met modder bedekt is ook Marc Overmars in de wedstrijd Ajax-PSV uit 1995. Hij is onherkenbaar: een zielige aardworm.

Gesukkel, dat is sport ook. Domme pech. Een van de andere fotografen, Bob Friedlander, fotografeerde een wielrenner die een brug wil maar over de rand duikelt. Zijn fiets blijft haken aan de rand, de renner zelf zweeft ergens tussen hemel en aarde. Of van dezelfde fotograaf het postuur van Johan Cruijff op de rug gezien, die welkom wordt geheten door de F-side van Ajax. Cruijff staat er smal en klein bij. Achter het reusachtige ijzeren hekwerk staat de menigte bijeengedrongen. Verwachtingsvolle gezichten, borende ogen, handen die wijzen. Hoeveel steun deze F-siders hun idool ook bewijzen, zoals Friedlander hen fotografeert heeft die massaliteit van de overvolle tribune iets angstaanjagends.

Het sportende lichaam is voor de lens altijd attractief, mooi of lelijk. Schitterend is de vereeuwigde pirouette die Heus maakt van evenwichtskunstenaar en voetballer Finidi George. De bal ligt roerloos aan zijn rechtervoet; zijn armen, benen en hoofd zoeken koortsachtig naar evenwicht. Heel anders is de compacte spiermassa die hij in 2001 fotografeerde bij de Amsterdam Diving Cup. Een duikster valt als een bom de diepte in. Het is opmerkelijk hoeveel foto's van sportwedstrijden in de mist er zijn tentoongesteld. Zoals in Rotterdam op 8 maart 1992. Het is de wedstrijd tussen Feyenoord en Ajax. Feyenoord-keeper Ed de Goeij buigt zich voorover, zijn gehandschoende handen op het gras gedrukt. Zeldzaam eenzaam knielt hij daar in het natte gras. Heel ver weg, nauwelijks zichtbaar, spoken de andere spelers. Sport is voor bijna honderd procent miezerig drama.

`Fotografie en Sport' Cultureel Centrum Corrosia, Markt, Almere Haven. T/m 28/9. `Dromen van de zege' kost €27,50 en is te bestellen via hansheus@wxs.nl of via tel.nr. 0172-421.907.