Kletsjockeys

Een woensdagavond, lang geleden. Op Radio 3 declameert zangeres Anne Clark haar doempoëzie over een eentonig voortploegende beat. Als de plaat afloopt, schrikt de dj op en zegt quasi-slaperig: ,,Hmmm, sorry, ik zat even mee te knikkebollen.''

Dit soort grappen dreigt te verdwijnen van de publieke popzender. Kritisch zijn over een plaat kan een dj komen te staan op een schrobbering van de nieuwe baas van 3FM, zendercoördinator Florent Luyckx. Hij hield grote schoonmaak op 3FM en verwijderde onder anderen de dj's Isabelle Brinkman en Henk Westbroek omdat ze `te negatief' waren. ,,Dat soort gedrag vind ik slecht voor de zender'', zei hij vorige week (in het artikel `Sterrenradio; de vernieuwing van 3FM', CS 5 sept.). Elders zei hij dat een dj geen platen moet afzeiken, `omdat je dan luisteraars afvalt die zo'n plaat wel willen horen'.

Het eerste citaat toont waar het manager Luyckx om te doen is: marktaandeel. Het tweede toont zijn gebrek aan affiniteit met journalistieke principes. Want de luisteraar die commentaar van een dj moet verwerken, heeft de plaat keurig gehoord en kan er zijn eigen mening over vormen. Dat de plaatjesdraaier er het zijne van vindt, staat dat niet in de weg. Voor Luyckx zijn streven naar marktaandeel en zelfstandig denkende dj's blijkbaar onverenigbaar. Mij lijkt het eerder een probleem dat het hoofd van een publieke zender openlijk zijn medewerkers een kritische houding verbiedt.

De vraag is vervolgens wat censor Luyckx de luisteraar biedt als alternatief voor de weggestuurde dj's. In zijn visie zijn twee twintigers de nieuwe helden van de radio. Luyckx profileert zich met het aantrekken van Giel Beelen, het enfant terrible dat tweemaal bij andere omroepen werd ontslagen omdat hij over de schreef ging en Timur Perlin, die van Yorin kwam. Beelen kreeg de belangrijke uren van zes tot acht 's avonds toebedeeld en is van maandag tot en met donderdag te horen met het programma GigaGiel, waarna Perlin aansluit met Timur tot tien uur. Zij weten volgens Luycks `wat jongeren leuk vinden'.

Hoe klinkt `wat jongeren leuk vinden'?

Maandag: Timur opent zijn show met `de vraag van de dag': ,,Loop naar iemand toe en zeg: ik heb nou zo'n drol gedraaid, die moet je komen zien.'' De opdracht wordt vervolgens uitgevoerd door een 20-jarige die dit tegen zijn broertje zegt. Timur draait `It's in your eyes', de oude hit van Kylie Minogue en monkelt iets onverstaanbaars over `zaadvragende ogen'. Een andere dag: Timur kondigt `Torn' van Natalie Imbruglia af met de mededeling: ,,Haar ogen zijn blauwer dan de ballen van Balkenende.'' De chatvraag van de dag is: ,,Valt er nog wat te klikken?'' Dat geeft een scholier de kans te roepen dat `scheikundekundeleraar Willemsen eens uit de kast moet komen'. Vast onderdeel is een item met `snelle straatinterviews', bestaande uit één vraag. De ene dag luidt deze: ,,Wat heb je gepind en waar ga je het voor gebruiken?'' De andere dag: ,,Vers of diepvries?'' Verder ligt Timur voortdurend overhoop met de techniek. Jingles en achtergrondmuziekjes starten niet op tijd, en soms hoor je zijn producer op de achtergrond wanhopig iets roepen.

Het is slecht, het is smakeloos, maar, heel belangrijk, het is nooit negatief. Talentenjager Luyckx kan tevreden zijn. Timur begeleidt zijn eigen wanprestaties met een niet versagende vrolijkheid.

Zo onbenullig als Timur is Beelen niet. Maar als iemand het verkeersnieuws met het laatste restje files wil gaan voorlezen, wordt hij aangekondigd met de woorden: ,,Het kwakkie van Kees.'' Een beller die Toon heet en wil meedoen aan een discussie, kan het doen met: ,,Ja, zet jij maar even de toon.'' Beelen ontloopt op een slimme manier de regels. Na een scheurende rockplaat laat hij Ernie van Sesamstraat (met de stem van Paul Haenen) commentaar leveren: ,,Het is lelijk en het is hard.''

Met plaatjes draaien en popmuziek heeft het allemaal weinig te maken. Bij 3FM zoekt een centale muziekredactie de muziek uit en vervolgens, als een plaat één keer te horen is geweest, bepaalt een publiekspanel of de jongens met de vlotte babbel een nummer nog eens mogen draaien. Op die manier je oren naar het publiek laten hangen, is karakterloos en slaafs, maar salesmanager Luyckx noemt het `wetenschappelijk radiomaken'. Dat is net zulke onzin als zijn dj's elke dag op de radio uitbraken. Van muziek hoeven ze geen verstand te hebben, dus alleen voor hun richtingloos gerebbel en hun dienstbaarheid aan hun censor beuren de kletsjockeys het formidabele salaris van zo'n drie ton per jaar.

Zoveel geld is marktconform: ze mochten eens vertrekken naar de commerciële zenders. Over het mogelijke vertrek van de gezichtsbepalende 3FM-sterren Rob Stenders en Ruud de Wild, erkende kletsjockey's, sprak zelfs Gerard Walhof zijn zorgen uit. Walhof, eindredacteur van VPRO-3FM, vroeg zich af waar het heen moest als 3FM geen sterren meer zou kunnen betalen.

Sterren!

Als zelfs mijn oude held Walhof is geïnfecteerd met het marktdenken bij 3FM, valt te vrezen dat de rebelse tijden van de popradio echt voorbij zijn. Want hier spreekt toch de ware liefhebber, de dj met een neus voor onbekende plaatjes van obscure bandjes, iemand die ooit dj-legende John Peel binnenhaalde wegens zijn muziekpassie, en iemand die nog wel eens wilde knikkebollen als hij bijna vier minuten naar een plaat van Anne Clark had geluisterd.