In Zweden branden de kaarsen voor Anna Lindh

Zweden rouwt. Overal waren gisteren herdenkingsdiensten voor de vermoorde minister Anna Lindh. ,,Wat we hebben meegemaakt is onwerkelijk.''

Het graf van Olof Palme, naast de zeventiende-eeuwse Adolf-Fredrikkerk in het centrum van Stockholm, ligt bedolven onder rode rozen. De moordaanslag, afgelopen woensdag, op de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken, Anna Lindh, heeft ook oude wonden opengereten. De in 1986 doodgeschoten Zweedse premier deelt in het massale rouwbetoon over haar dood, gisterochtend vroeg.

Tegen zevenen 's avonds schuifelen enkele honderden mensen, oud en jong, de Adolf-Fredrikkerk binnen, een van de vele kerken waar herdenkingsdiensten worden gehouden. Kaarsen branden. Er wordt nauwelijks gesproken, alleen af en toe gefluisterd. Precies om zeven uur zet het orgel het Ave Verum van Mozart in met ijle tongwerken, gevolgd door het langdurig luiden van de klokken. Twee jonge meisjes leggen hun hoofden tegen elkaar aan als organiste Karin Bäckström een symfonia van Johann Sebastian Bach ten gehore brengt.

,,Wat wij de afgelopen 24 uur hebben meegemaakt is onwerkelijk, we kunnen het ons gewoon niet voorstellen'', zegt Dominee Lars Collmar. ,,Anna Lindh had nog grote taken voor zich. Op korte termijn het referendum. Maar op de langere duur lagen nog vele andere mogelijkheden in het verschiet.'' Troost zegt Collmar niet te kunnen geven. ,,Maar de kerk is de plaats waar de mensen hun verdriet kunnen uithuilen.''

Collmar wijst naar het altaarstuk van de Zweedse beeldhouwer Johan Tobias Sergel, dat Jezus' opstanding uit de doden afbeeldt en haalt dan de woorden van Jezus' leerling Petrus aan: ,,Heer, tot wie zullen wij heengaan? Gij hebt woorden van eeuwig leven.''

Na het laatste orgelspel, de bewerking van een bekend Zweeds gezang, blijven de aanwezigen nog lang zitten. Dan verlaten ze in kleine groepjes in stilte de kerk. Bij het condoleanceboek vormt zich een lange rij.

Anna Jonsson is met haar vriend Joel Samuelsson ook naar de kerk gekomen. Aan het leggen van bloemen bij het warenhuis waar minister Lindh werd neergestoken had ze geen behoefte. ,,Ik woon hier in de buurt en ik kom eigenlijk alleen met kerst in deze kerk. Maar op momenten van nationale rouw, zoals nu, is de kerk een goede ontmoetingsplaats om samen met anderen je verdriet te delen.''

Heel Zweden rouwt. Overal in het land worden herdenkingsbijeenkomsten gehouden. Radio en televisie hebben maar één onderwerp. Keer op keer is de verstikte stem van premier Göran Persson te horen die het overlijden van zijn minister van Buitenlandse Zaken bekendmaakt. Koning Carl XVI Gustav leest met schrikogen naar de camera zijn medeleven voor. Kranten brengen extra edities.

In het centrum van Stockholm lopen talloze mensen met een bos bloemen of één rode roos in de hand, op weg naar het kantoor van de premier, naar het ministerie van Buitenlandse Zaken of naar het warenhuis aan de Hamngatan, waar Anna Lindh haar laatste inkopen deed. Op een pilaar zit een mededeling geplakt dat de deuren eerder dan anders dichtgegaan zijn, omdat het personeel graag onderling het verdriet wil verwerken.

De grote vraag is of dit keer de moordenaar gevonden zal worden. Een man die verdacht werd van de moord op premier Palme moest bij gebrek aan overtuigend bewijs worden vrijgelaten. Politiecommissaris Sten Hecksher zegt nu goede hoop te hebben de dader snel te pakken te krijgen. ,,Wij kunnen niets beloven, maar er is veel te onderzoeken materiaal'', zegt hij voor de camera's. Het mes waarmee de moord gepleegd werd, is in elk geval gevonden.

Het boulevardblad Expressen meldt dat de politie in verband met de moord op zoek is naar een 32-jarige dakloze drugsverslaafde. De man zou al vaker in aanraking zijn geweest met de politie. Maar volgens een woordvoerder van de politie is een man die gisteren is aangehouden en verhoord weer vrijgelaten omdat hij niets met de zaak te maken heeft.

[Vervolg LINDH: pagina 5]

LINDH

Met de Zweedse onschuld lijkt het nu echt voorbij

[Vervolg van pagina 1]

En dan staat daar opeens Anna Lindh zelf, tweemaal levensgroot op een affiche langs de Sveavägen, een van de grote doorgaande wegen van de hoofdstad. Ze roept de kiezers op zondag `ja' te zeggen bij het referendum over de euro. Onder de affiche staan een paar bossen chrysanten en een paar rozen. Iemand heeft een rode roos op haar geopende hand geplakt. Gaat ze postuum gelijk krijgen, ook al leken de tegenstanders van de euro aan de winnende hand? Een peiling na de moord wijst in die richting.Voor- en tegenstanders houden elkaar daarin vrijwel in evenwicht. Daar staat echter tegenover dat een andere peiling het verschil nog bijna even groot is als het was (bijna 50 procent `nee' tegen 39 procent `ja').

Premier Persson heeft gisteren zijn minister van Ontwikkelingssamenwerking en Migratie, Jan Karlsson, aangewezen als voorlopige opvolger van Lindh. De 64-jarige Karlsson heeft al een lange politieke carrière achter de rug. Zo was hij onder meer adviseur van de premier en staatssecretaris van Financiën. En van 1999 tot 2001 was Karlsson president van de Europese Rekenkamer.

Voor de Zweden zal 11 september nooit meer hetzelfde zijn. ,,Met de Zweedse onschuld lijkt het nu definitief afgelopen'', zegt organiste Karin Bäckström. ,,We dachten, ondanks de moord op Palme, dat politici hier geen bescherming nodig hadden, we dachten dat het hier veilig was. Ik denk dat dat nu echt gaat veranderen. Mensen die verantwoordelijkheid willen dragen, zullen voortaan gedwongen worden bescherming te accepteren.''

Ook in andere Scandinavische landen worden vragen gesteld over de veiligheid van politici. Volgens de Noorse premier Kjell Magne Bondevik heeft de dood van Lindh ook de Noren wakker geschud. ,,We willen dat politici en burgers contact met elkaar hebben, maar misschien moeten we nu overwegen of we dat wel op deze manier kunnen organiseren.''

Op het plein bij de Hamngatan herdenken intussen enkele honderden Chilenen de gewelddadige dood van Salvador Allende, op 11 september 1973. De Chilenen spreken elkaar, zo ingeburgerd zijn ze inmiddels wel, in het Zweeds toe. ,,De keus gaat tussen kapitalisme of de democratie'', aldus een van de sprekers.

Later op de avond zendt de Zweedse televisie een herdenkingsprogramma uit over de terreuraanslagen in de Verenigde Staten op 11 september 2001. Bij het graf van Olof Palme, naast de Adolf-Fredrik kerk, staan dan nog steeds mensen met elkaar te praten, over 11 september 2003.

HOOFDARTIKEL: pagina 7