Brede muziek

Dit gebeurde drie maanden geleden. Een studie van jaren had geleerd dat het zo niet langer kon, zodat de hele zaak op de schop moest. Je voelt het aankomen, toch word je altijd weer overvallen. Nieuwe zenderindeling! Station A, dat altijd op de FM tussen de 92 en 96 had gezeten, en dat je met redelijke muziek had bediend, was naar een andere frequentie gedeporteerd. Station B, waarheen je kon uitwijken als op A het geklets buiten zijn oevers trad, was opgeheven. Gaat u dan naar C, zei de deskundige. Dat geeft u op de kabel alle muziek die u wilt horen. Ik heb geen kabel! zei ik. Tja, dan houdt alles op. Ik heb er toen een stukje over geschreven, Het transistorproletariaat, waarin ik geprobeerd heb uit te leggen dat iedere muziek een klassenloos publiek heeft. Arm of rijk, van adel of uit de heffe des volks, we hebben er allemaal recht op met de geringste apparatuur op een betrouwbare manier zo goed mogelijk te ontvangen wat we het mooist vinden. Het geringste is de transistorradio. Wie die gebruikt, heeft niet minder rechten dan de eigenaar van een quadrofone installatie met kabelaansluiting.

De nieuwe zenderindeling veroorzaakte een etherbeving. Classic FM, aardig station, bleek verzwolgen te zijn. Radio 4 had een frequentie gekregen die, althans in mijn luistergebiedje, regelmatig werd gestoord door naburige stations met een grotere zendkracht. Wat heet gestoord. Scarlatti gemengd met het braakachtig spreken van de eigentijdse dj, en dan het gerinkel, gerammel en gepomp van house, punk, metal of funk. Ik gun de jongens en meisjes graag hun eigen muziekgenot, maar mijzelf ook het mijne. Ik wil ook niet dat het gezang van Ilse de Lange bedorven wordt door, noem eens iets dat flink stoort, de `Sabeldans' van Aram Katsjatoerian (waarmee hij in 1942 de Stalinprijs heeft gewonnen). Of de `Lichte Cavalerie' van Franz von Suppé.

Zoals ieder proletariaat past ook dat van de transistor zich aan. Je verstelt de antenne, bindt er, waarschijnlijk uit bijgeloof, nog een ijzerdraadje aan, leert het doosje zo te draaien dat het door de hoofdstroom van de ethergolven wordt getroffen, en na al die experimenten komt er weer geluid uit dat enigszins aanhoorbaar is. Het is niet dat ongestoord genieten van voor de etherbeving, maar per slot van rekening valt de elektriciteit ook vaak uit en dan hoort de aristocratie van de kabel niets meer, terwijl de proletariërs met hun batterijtjes ongestoord verder luisteren.

Drie maanden bleef het rustig. Maar nu, in de Volkskrant van 6 september staat dat `de publieke omroep zich de komende jaren gaat richten op een breder en vooral jonger publiek. Dit om het hoofd te bieden aan de opmars van de commerciële omroepen.' Het gaat hier om een meerjarenplan dat zich zal uitstrekken van 2004 tot 2008. Radio 4 moet een `brede klassieke muziekzender' worden voor een breder publiek. ,,Dit brengt onvermijdelijk een aanpassing van de muzieksamenstelling met zich mee en noopt tevens tot een sterke verbetering van toon, aard en omvang van het gesproken woord.''

Zoals het wel meer met documenten van onze overheden het geval is: er gaat iets radicaals van uit, ook iets deftigs (noopt tevens) en bij nadere beschouwing valt er geen touw aan vast te knopen. Wat is de `toon' van het gesproken woord'; wat is het verschil tussen `toon' en `aard'? Wat precies valt daar nu op aan te merken, welke `toon' en `aard' zullen volgens de meerjarenplanners niet zomaar een verbetering, maar een sterke verbetering brengen?

Ik heb een onbewijsbaar vermoeden dat de planners vaak naar de onlangs afgeruimde commerciële zender Classic FM hebben geluisterd. Het station dat `niet moeilijk doet over de klassieke muziek waar u zoveel van houdt', met vijf keer per dag het Adagio van Albinoni, een paar nummers van Michel Legrand en Adinsell met het Warsaw Concerto. Het brede Nederlandse publiek wil op zijn tijd graag naar iets van een bredere treurigheid luisteren. En dat zonder omhaal van woorden aan elkaar gebreid door iemand met een wat moederlijke stem, een vertrouwelijke intonatie. Als het meerjarenplan zich daarop richt, kan het niet verkeerd gaan. Denk ik.

Maar wat, zullen sommigen vragen, moet er dan met al die spelletjes gebeuren, hoe moet je dan een platenbon winnen door de componist goed te raden? Is dat niet breed? Zeker, maar een en ander kunnen gemakkelijk in één sterk verbreed luisterpakket worden ondergebracht. En ik acht de meerjarenplanners daar heel goed toe in staat. De volgende etherbeving begint in 2004 en zal in 2008 worden geëvalueerd. Dan zal opnieuw blijken dat de hele publieke omroep op de schop moet.