Bram, jij bent geen socialist

Bijna was Rotterdam een belangrijk bedevaartsoord geweest. Maar burgemeester Bram Peper wilde niet luisteren naar zijn vriend Gerard Reve, die hem op Kerstnacht 1998 adviseerde om het net ontdekte skelet van Sint Lydwina voor een zacht prijsje te kopen van Schiedam, en er een groot heiligdom omheen te bouwen, mét een nieuw vliegveld. Het half miljoen pelgrims per jaar uit de hele wereld, die Reve voorzag, zou van de gemeente een stiletto krijgen, met het stadswapen en een portret van de heilige op het lemmet.

Dat leren wij uit Gerard Reves zestiende brievenbundel Brieven aan Bram P.. De geadresseerde is PvdA-politicus Bram Peper, voormalig burgemeester van Rotterdam en afgetreden minister van Binnenlandse Zaken. De socialistische politicus Peper en de socialistenhater Reve, allebei op hun eigen manier outcasts; een onwaarschijnlijke maar veelbelovende match.

Reve ontmoette Bram Peper voor het eerst in 1987 op de uitreiking van de Chabotprijs aan kunstenaar Paul Beckman. Een jaar later stelde Peper zijn stadhuis ter beschikking voor Reves 65ste verjaardag. Tien jaar later vierde hij zijn verjaardag weer in Rotterdam. Peper regelde het cadeau: bevordering tot Commandeur in de Orde van de Nederlandse Leeuw.

Brieven aan Bram P. telt maar achttien brieven. Het behoort niet tot Reves beste werk. Over de relletjes rondom Peper komen we vrijwel niets te weten. Evenmin over de opzienbarende vriendschap tussen de schrijver en de politicus. Nu en dan krijgt Peper een dubieus compliment, als `Je ,,gebrek aan cultuur' neemt me ten zeerste voor je in.'

Toch zijn de brieven vaak geestig, en bevatten ze interessante weetjes. Reve gaat in op actuele kwesties als de oorlog in Irak, de Fassbinder-affaire, en het ontmantelen van atoomraketten. Waarschijnlijk om Peper te stangen, besteedt Reve veel ruimte aan het hekelen van socialisten. Voor Peper maakt hij een uitzondering: `Jij bent veel te fatsoenlijk om socialist te zijn'.

Ook de verloedering van Amsterdam is een terugkerend thema. Dat heeft ermee te maken dat Reve – net als W.F. Hermans – door de gemeente Amsterdam in de jaren tachtig tot persona non grata werd verklaard na een bezoek aan Zuid-Afrika, waarmee hij de culturele boycot tegen dat land doorbrak. In de eerste brief naar Rotterdam verheerlijkt Reve uitgebreid het Apartheidsregime, alsof hij wil testen of zijn nieuwe beschermheer wél bestand is tegen zijn opvattingen.

Het zou interessant zijn om te lezen wat Peper op al die aanvallen op de socialisten, en de verdediging van apartheid antwoordt. Maar zijn brieven krijgen we er traditiegetrouw niet bij. Ernstiger is dat een inleiding of voetnoten ontbreken. Je moet maar weten hoe het ook alweer zat met Fassbinder, die raketten en Irak. En wat was er ook alweer met Bram Peper? Waar kennen die twee elkaar van? Dat kom je niet te weten.

De uitgever noemt Brieven aan Bram P. een `leuke opmaat' naar de Verzamelde Brieven, die vanaf november verschijnen en wél geannoteerd zullen zijn. In die uitgave zijn deze brieven ook opgenomen.

Gerard Reve: Brieven aan Bram P. 1987-1999. De Bezige Bij, 83 blz. €16,90