`WTO is de meest gehate organisatie'

Antiglobalisten mogen de onderhandelingen in Cancún over de wereldhandel alleen van afstand volgen. Toch groeit hun invloed. `We moeten een luis in de pels zijn.'

Het is een divers en internationaal gezelschap, daar op een kale vlakte rond de gemeentelijke sporthal van Cancún. Ook het nabijgelegen cultuurhuis is door de lokale autoriteiten ter beschikking gesteld aan de antiglobalisten, die hier globalifólicos heten. Vrijheid van meningsuiting mag, maar dan wel op een veilige afstand van waar de officiële WTO-conferentie plaatsheeft.

Verreweg de meeste deelnemers aan de alternatieve bijeenkomst zijn Mexicanen. Onder hen de 45-jarige boer Eliséo Torres uit Chetumal. Samen met twintig andere boeren van dezelfde ejido (collectieve boerderij) is hij naar Cancún gekomen om zijn punt te maken. Sinds het Noord-Amerikaanse vrijhandelsverdrag NAFTA in werking trad, kan de efficiënter producerende, zwaar gesubsidieerde Amerikaanse collega van Torres een kilo maïs voor 3 peso (25 eurocent) minder leveren dan de Mexicaan. Met de WTO wordt het alleen maar erger voor boeren wereldwijd, betoogt Torres.

De antiglobalisten maken zich deze ochtend op voor een protesttocht naar het congrescentrum waar de WTO vergadert, maar zullen ruim daarvoor stuiten op de hermetische afsluiting door een overmacht aan Mexicaanse politie. Onder de deelnemers aan de tocht ook Anne van Schaijk, een van de drie afgevaardigden van het Nederlandse Milieudefensie naar Cancún. De Nederlanders maken deel uit van de Europese milieubeweging Friends of the Earth, dat met ruim veertig mensen bij de top is. In totaal zijn meer dan 1.800 leden van niet-gouvernementele organisaties (NGO's) geaccrediteerd bij de WTO-conferentie.

,,De vraag is eerder wie gaat er niet dan wel', zei Van Schaijk tijdens een eerder gesprek in het Amsterdamse kantoor van Milieudefensie. De NGO maakt zich vooral bezorgd over de liberalisering van de handel in diensten, een van de thema's binnen de WTO. Maar volgens Van Schaijk is de WTO ook een ondemocratische organisatie waar enkele grote landen de dienst uitmaken. ,,Als de Europese Unie al door de WTO wordt gedwongen genvoedsel te accepteren, kun je je indenken wat ontwikkelingslanden moeten slikken.'

Behalve vertegenwoordigers van Milieudefensie zijn er in Cancún ook mensen aanwezig van Novib (onderdeel van Oxfam International), de Consumentenbond en de stichting Both Ends, die onder meer Oost-Europese milieugroepen ondersteunt. Both Ends levert in de persoon van Burghard Ilge ook de representant van de NGO's in de Nederlandse regeringsdelegatie.

,,Inbrengen van expertise, procesbewaking en luis in de pels zijn', zo omschrijft Ilge zijn rol in de delegatie. Ook in de delegatie van de Europese Unie zijn NGO-vertegenwoordigers opgenomen.

De NGO's komen van over de hele wereld en stellen zich actief op in Cancún. Met een intensieve lobby naar de pers, met workshops en voorlichtingsbijeenkomsten. Volgens oud-onderhandelaar van de NAFTA en wetenschapper Pierre Sauvé (afgelopen zaterdag in een vraaggesprek met deze krant) is het opvallend dat de NGO's ,,steeds mondiger en kundiger worden' waar het om de WTO gaat. Zij spelen tegenwoordig een duidelijke rol bij het besluitvormingsproces over internationale handelsregimes, meent Sauvé.

Toonaangevend in de anti-WTO-beweging zijn evenwel de actievoerende boeren. Met name de charismatische Franse boerenvoorman José Bové is uitgegroeid tot een icoon van deze beweging. Bové is niet in Cancún, na zijn voorwaardelijke vrijlating uit de gevangenis. Hij moest de cel in na het vernielen van een McDonald's-restaurant uit protest tegen het dumpen van Amerikaanse agrarische producten. Een bijeenkomst van antiglobalisten in het Franse Larzac, begin vorige maand, trok een kwart miljoen mensen die drie dagen de brandende zon trotseerden voor toespraken van onder meer Bové.

Bové mag dan niet in Cancún zijn – het aantal antiglobalisten hier is slechts enkele duizenden – voorman Rafaél Alegría van actiegroep Vía Campesina trekt niet minder fel van leer tegen de WTO. ,,Het is een van de meest gehate internationale organisaties', zegt hij. De Wereldhandelsorganisatie is, samen met het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank, het mikpunt geworden van een brede coalitie van onder meer actievoerders voor milieu en mensenrechten, vakbonden met boerenorganisaties.

Vía Campesina (letterlijk, de boerenweg) is het internationale netwerk van boerenorganisaties waarbij ook Bovés Confederation Paysanne is aangesloten. De gezamenlijke klacht is dat afspraken in de WTO leiden tot schaalvergroting en ten koste gaan van vooral de kleine boeren. Maar het lijkt een achterhoedegevecht, nu een landbouwakkoord tot het belangrijkste agendapunt van de WTO-conferentie in Cancún is gepromoveerd.

Gerectificeerd

Milieudefensie

In het artikel `WTO is de meest gehate organisatie' (11 september, pagina 15) wordt Anne van Schaijk van Milieudefensie opgevoerd. De juiste naam is Anne van Schaik.