Nieuwe koers in Nederlands strafrecht

De aanslagen van 11 september moeten volgens minister Donner (Justitie) leiden tot een hervorming van het strafrecht in Nederland.

,,Ons strafrecht is ingericht volgens de filosofie: beter tien mensen ten onrechte vrij dan één persoon onschuldig opgesloten. Gelet op de gevolgen van terreuracties moet je bereid zijn om dat soort uitgangspunten opnieuw te overdenken.'' Minister Donner (Justitie) meent dat de terreuracties van twee jaar geleden aanleiding moeten zijn voor een principieel debat over de uitgangspunten van het strafrecht.

In juni waarschuwde Donner in zijn nota `Terrorisme en de bescherming van de samenleving' voor ,,het islamistische terrorisme''. Dit vormt volgens de bewindsman niet alleen een ,,ernstige en structurele bedreiging voor de westerse samenlevingen''. Meer specifiek schrijft Donner dat Nederland ,,een doelwit kan zijn van terrorisme''. Daarom wil Justitie vanaf volgend jaar rekrutering voor de jihad strafbaarstellen. Terroristische organisaties worden verboden, en `samenspannen tot het begaan van terroristische misdaden' zal strafbaar worden.

Wie verwacht dat Donner dit terrorisme ook als het grootste gevaar voor de veiligheid van de Nederlandse burger beschouwt vergist zich. ,,Terreur is een reële dreiging, maar huiselijk geweld is meer aanwezig dan terrorisme'', zegt Donner. Toch vindt hij dat terreur serieus aandacht verdient. ,,Een terrorist is volstrekt erratisch bezig, grillig. Een gewone crimineel is nog voorspelbaar, in die zin dat hij met zijn inkomen bezig is. Maar de terrorist wil optimale chaos veroorzaken. En de vraag is hoe je je daar als samenleving tegen kunt wapenen.''

De nieuwe oriëntatie van Justitie op het bestrijden van terreur kan, naar het zich laat aanzien, een principiële vraag opwerpen voor het strafrecht. Donner: ,,Strafrecht is achterwaarts gericht met het bestraffen van gepleegde misdrijven.'' En bij terrorisme is het gezien de grote impact belangrijker aanslagen te voorkomen. Daarom wordt samenspanning in relatie tot terrorisme strafbaar en dat is voor Nederland nieuw. Donner heeft hierover de Kamer onlangs een wetswijziging gestuurd. Daarover is binnenkort overleg met de Kamer. Hij erkent dat de verschuiving van de prioriteit van het strafrecht van het individu naar de samenleving een fundamentele draai impliceert. ,,Ik zeg niet dat ik die draai al gemaakt heb.''

Donners gedachten over het bestrijden van terreur passen binnen zijn algemene visie op de functie van rechtsorde en rechtsstaat. Het recht moet vooral in het dagelijks leven van burgers toepasbaar zijn, vindt Donner. Daarom spreekt hij over een ,,bruikbare rechtsorde''. ,,Ik heb die term geïntroduceerd'', zegt hij, ,,omdat ik een ander criterium wil hebben ter beoordeling van de rechtsorde dan primair het rechtsgehalte. Vorig jaar attaqueerde mevrouw Halsema (fractievoorzitter GroenLinks, red.) mij bij de begrotingsbehandeling omdat het woord `rechtsstaat' niet voorkwam in mijn begroting. Maar naar mijn idee is de rechtsorde er niet voor om alleen maar juridisch mooi te zijn, maar om gebruikt te kunnen worden door mensen, zodat zij een greep kunnen houden op hun omgeving.''

HOOFDARTIKEL: pagina 9