Maar het piekeren is gebleven

Het gevoel van veiligheid in de Verenigde Staten is er de afgelopen twee jaar niet beter op geworden. ,,De officiële reactie van ons land maakt alleen verdrietig.''

Aan David Potorti heeft het niet gelegen. De radio-journalist uit Cary, North Carolina, die op 11 september 2001 zijn broer Jim verloor in de zuidelijke WTC-toren in Manhattan, heeft zijn werk verzaakt en alleen nog maar campagne gevoerd voor een geweldloze Amerikaanse reactie op de aanslagen. Vergeefs? Ja en nee, zegt hij nu.

Vorig jaar vertelde hij in deze krant: ,,Het is mijn overtuiging dat dit land emotioneel nog in de war is. Alles draait voor 99 procent om gekrenkte trots. De meeste Amerikanen willen gewoon bommen gooien. Dat is pure emotie, een slecht vertrekpunt om Irak aan te vallen. Wij hebben video-beelden van een zesjarig jongetje in Afghanistan, wiens familie is gebombardeerd. Hij trilt over zijn hele lijf. Hij is mentaal volkomen gebroken. Over twintig jaar komt hij mijn zoontje halen. Hun lot is verbonden. We kunnen vijanden en onwelgevalligen niet zomaar van de aardbodem blazen.''

Met zijn organisatie van nabestaanden `Victims of September 11th for Peaceful Tomorrows' heeft Potorti bij president Bush en leden van het Congres gepleit voor vreedzame reactie van de Verenigde Staten, zonder element van wraak. De groep kreeg amper gehoor in Washington. Alleen Nationale Veiligheidsadviseur Condoleezza Rice schreef vorig najaar terug dat de president nog lang niet had besloten om Irak binnen te vallen. Inmiddels wel.

David Potorti is terug in New York om de tweede verjaardag van de ramp te herdenken. Een boek (`Turning grief into action for peace') wordt gepresenteerd, en vanavond wordt een wake gehouden bij Ground Zero. Met de rust van doorleefde emoties maakt hij de rekening op: ,,In veel opzichten is de situatie beter dan een jaar geleden en in veel opzichten ook slechter. Wij hebben zo veel hartelijke boodschappen gekregen van mensen in Amerika en de hele wereld. Iedereen wil het zelfde, vrede en respect. Door onze rouw publiek te maken werden wij kwetsbaar, maar het blijkt dat wij veel mensen daarmee de kans gaven zich open te stellen voor onze boodschap.

,,De officiële reactie van ons land maakt alleen maar verdrietig. Dat is het volstrekte tegendeel van wat je zou wensen. Het is er hier alleen maar onveiliger geworden. Dat is geen verzinsel van mij. Een enquête in The New York Times geeft aan dat New Yorkers zich nu minder veilig voelen dan een jaar geleden. De gevolgde aanpak werkt niet in Afghanistan, niet in Irak en niet in New York''.

Uit de opiniepeiling, die vorige week werd gehouden, blijkt dat New Yorkers in hun routine-momenten minder denken aan `11 september', maar meer rekening houden met de kans van nieuwe aanslagen dan in september 2002. Het piekeren is gebleven, vooral bij het passeren van aanslag-gevoelige punten, zoals bruggen of drukke ondergrondse stations. Men leeft uiterlijk gewoon verder, over een onderhoudsdosis paniek.

In de nationale beleving zijn de terreur-aanslagen van die nazomerse dag in 2001 vervloeid in de oorlogslogica van het Amerika dat zich teweer stelt. De nationale vlag wappert niet meer uit iedere auto. Patriottisme is niet meer het antwoord op alle verzoeken om gevoelens te tonen.

Maar tienduizenden families hebben er alles mee te maken. Duizenden reservisten kregen deze week te horen dat zij langer in Irak moeten blijven omdat de snel verwachte asfaltering en democratisering uitblijven. Het kost hen veel salaris en soms hun baan.

Ook dichter bij de ramp is nog veel onopgelost. 45 procent van de families van nabestaanden van `11 september' wachten nog op bewijs dat hun vermiste geliefde inderdaad omkwam op Ground Zero, en een bijna even groot deel overweegt nog steeds een proces aan te spannen om meer compensatie te krijgen dan de miljoen dollar die gemiddeld door het overheidsfonds wordt uitgekeerd per slachtoffer.

Nabestaanden zoeken steun bij elkaar in organisaties voor vrede en bijstand. Zij onderhouden nauwe banden met groepen van militaire gezinnen die in Afghanistan of Irak de andere kant van de oorlog aan den lijve ondervinden. Hun gevoelens vormen de keerzijde van de officiële offervaardigheid en moed, zoals die afgelopen zondag op de Amerikaanse televisie werd gesymboliseerd in `DC 9/11: Time of Crisis', de documentaire speelfilm van Lionel Chetwynd waarin het kalme leiderschap van president Bush centraal staat.

Terwijl veel Amerikanen rekening houden met nieuwe aanslagen en gehoor geven aan oproepen zich als vrijwilliger voor hulpdiensten te melden, hebben het Witte Huis en het Congres voor allerlei beveiligingsmaatregelen en organisaties als het Americorp niet het benodigde geld op de begroting gezet. De kritiek daarop komt niet alleen van de oppositie.

Dat geldt wel voor het juridische harnas dat is gesmeed tegen de mogelijke vijand binnen Amerika. Niet lang na 11 september 2001 werd de Patriot Act aangenomen, die de minister van Justitie extra bevoegdheden geeft om potentiële terroristen voor te zijn.

Volgens burgerrechten-activisten en organisaties van immigranten gaan de bevoegdheden tot ongemerkt bespioneren, aanhouden en vastzetten van burgers zonder gerechtelijke bemoeienis veel te ver.

Minister Ashcroft is aan een tournee door de Verenigde Staten begonnen om de noodzaak en de rechtvaardigheid van de Patriot Act te bepleiten. Voor zalen vol politiemensen prijst hij de wet als een juridische bekroning van het patriottisme dat sinds `11 september' is losgekomen.

Maar 160 gemeentes in het hele land hebben moties aangenomen tegen de wet, die zij als on-Amerikaans van de hand wijzen.

Als de aanslagen van 11 september iets hebben teweeggebracht binnen Amerika, dan is het verdeeldheid over de juiste reactie erop. David Potorti, de nabestaande die `911' ziet als een oproep tot vrede: ,,Wij zijn er in dit land altijd op uit ons hachje nu te redden. We kunnen geen vijf of tien jaar vooruit kijken. Wat we het laatste jaar in de wereld hebben aangericht maakt het leven voor onze kinderen en kleinkinderen alleen maar gevaarlijker''.

President Bush zag het maandag anders: ,,Wij dringen het terroristische gevaar voor onze beschaving terug.[..] Wij dienen de zaak van de vrijheid''.

NABESTAANDEN: www.peacefultomorrows.org (met links naar andere organisaties)

ASHCROFT: verdedigt de Patriot Act www.lifeandliberty.gov