Het laatste restje krediet is bijna verspeeld

Het Nederlands elftal werd gisteravond naar de play-offs verwezen van het kwalificatietoernooi voor het EK van 2004. Zelfs het laatste restje krediet is bijna verspeeld.

Tsjechië-Nederland van 10 september 2003 zal de voetbalgeschiedenis ingaan als de wedstrijd waarin Edgar Davids van het veld werd gestuurd. Maar het zou te eenvoudig zijn om het debacle van Praag op te hangen aan het onbeheerste gedrag van één speler. Goed, de gedreven middenvelder had gisteravond in het beladen duel met de Tsjechen al na negen minuten een gele kaart te pakken. En vijf minuten later stond Davids onder de douche omdat hij Poborsky in het zestienmetergebied omver had geduwd. Maar zowel voor als na dat belangrijke moment maakte het Nederlands elftal zelden een ingespeelde indruk. Ongebreidelde werklust kon gebrek aan raffinement niet wegnemen. De neergang van Oranje die zich vorig seizoen al inzette in de duels met Moldavië en Wit-Rusland, bereikte in Praag een nieuw dieptepunt.

Heerenveen-voorzitter Riemer van der Velde toonde zich voor de confrontatie met de Tsjechen pessimistisch. Het Friese lid van de raad van toezicht van de KNVB concludeerde dat elk vast stramien in Oranje momenteel ontbreekt en dat bepaalde posities, zoals die van linksback, matig zijn bezet. Een dag later zag Van der Velde zijn gelijk bevestigd. Twee spitsen van wereldniveau, Kluivert en Van Nistelrooy, demonstreerden nog eens dat ze elkaar niet aanvoelen. Cocu bleek als linksback niet bestand tegen de snelheid van oprukkende Tsjechen als Poborsky. Op het middenveld leed Van Bommel enkele keren kostbaar balverlies.

Dinsdag had bondscoach Advocaat nadrukkelijk gesteld dat hij zijn vertrouwen schonk aan de routiniers. Een verzameling dertigers die de afgelopen weken in een enquête het etiket `verwende vedetten' kreeg opgeplakt. De zogenaamde arrivé's kon gisteren geen werklust worden verweten. Maar zouden ze op enkelen na niet gewoon hun beste tijd hebben gehad?

Advocaat valt niet te benijden. Het is te laat om het mes te zetten in de selectie. Alternatieven zijn bovendien te jong en te onervaren of missen domweg kwaliteit. Wellicht dat vaste krachten als Zenden en Van Bronckhorst straks meer wedstrijdritme hebben opgedaan bij hun nieuwe werkgevers en dan de gelederen van Oranje weer kunnen versterken. Advocaat stelde onlangs dat het wel mogelijk is nu al vast aan een nieuw team te bouwen voor het wereldkampioenschap van 2006 in Duitsland, maar dan moet Nederland deelname aan het EK van volgend jaar in Portugal vergeten.

En dat zou een hard gelag zijn voor een befaamde voetbalnatie die het afgelopen jaar ook al ontbrak op het WK. Wanneer Oranje voor het eerst sinds 1984 ook een EK mist zal de goodwill bij het volk nog meer afnemen. Dit afgezien van de sportieve aspecten – deelname aan het EK is van belang voor de ontwikkeling van jonge spelers – en de economische kant van de zaak. Het ingezakte Nederlandse bedrijfsleven kan komende zomer immers wel een stimulans gebruiken.

Wat rest voor de veelgeplaagde bondscoach is het werken aan een ingespeeld elftal dat in een herkenbaar systeem uitgaat van eigen kracht. Een team dat zijn tegenstander terugdrukt op eigen helft met vleugelspitsen, die al dan niet `hangend' spelen voor de omschakeling bij balverlies. Dát zou ideaal zijn en passen bij de traditie van het Nederlandse voetbal. PSV kan model staan. Trainer Hiddink houdt spits Vennegoor of Hesselink tegenwoordig buiten het elftal, maar heeft met Robben en Rommedahl altijd dreiging vanaf de flanken. Al moet nog bewezen worden of het internationaal net zo succesvol is als in de Nederlandse competitie.

Rijkaard behaalde de halve finale van het EK 2000 met vleugelspitsen, waarom zou Advocaat dat gezien de beschikbare spelers niet kunnen? Het was in die zin teleurstellend dat hij gisteren Overmars moest opofferen na de rode kaart van Davids. De bondscoach bracht Bosvelt in het strijdperk omdat hij bang was dat Oranje door het sterke Tsjechische middenveld zou worden overlopen. Geen onlogische conclusie omdat Van der Vaart ook als een halve aanvaller fungeerde. Maar vervolgens was het Nederlands elftal aanvallend te veel afhankelijk van twee spitsen die niet voor elkaar geboren lijken.

Voor de barrage in november heeft Advocaat alleen nog het verplichte nummer tegen Moldavië op 11 oktober om orde op zaken te stellen. Van Bommel en Davids kunnen dan hun schorsingen uitzitten. En daarna kan in een uit- en thuiswedstrijd alsnog de kwalificatie worden afgedwongen. Gezien deze escape maakte de directeur betaald voetbal van de KNVB, Henk Kesler, zich gisteravond geen zorgen. ,,Er is nog geen man overboord'', aldus Kesler. En refererend aan het chaotische spel van Tsjechië dat werd gezien als een van de betere teams in het kwalificatietoernooi: ,,Als dit de top is van Europa hebben we nog een kans.''

De KNVB rekende er aanvankelijk op dat de UEFA, middels een gestuurde loting, Nederland een makkelijke tegenstander in het vooruitzicht kon stellen. Maar vanochtend werd bekend dat op 13 oktober een vrije loting voor de playoffwedstrijden wordt gehouden.