Gestoord en opgesloten

De tragiek van psychisch gestoorde gevangenen is dat hun lot weinigen interesseert. Afgezien van gevangenispersoneel en medegevangenen heeft niemand last van hen, behalve zijzelf. Weinig maatschappelijke krachten zullen zich mobiliseren voor de verkrachter die twaalf jaar uitzit en te weinig behandeling krijgt voor zijn psychosen. Of voor de zwakbegaafde pedoseksueel die in de gevangenis geen leven heeft.

Eigenlijk zijn ze alleen voor tv- en filmmakers een dankbaar onderwerp. Filmen achter de tralies is altijd spannend, criminele patiënten zijn weer net een slag exotischer dan `gewone' zieken in een psychiatrische kliniek en de filmer geeft blijk van engagement door aandacht te besteden aan deze groep van vergeten verschoppelingen. Voor de kijker levert dit doorgaans vrij voorspelbare beelden op. Het hangt af van de gekozen invalshoek of er nog ogen worden geopend of snaren geraakt.

De Zembla-uitzending van vanavond, het eerste van een tweeluik over gestoorde gevangenen, slaagt daar niet in. Aanleiding is de moord begin dit jaar op een creatief therapeute in de Friese gevangenis De Marwei. De dader: een 29-jarige man die was veroordeeld tot celstraf en tbs. De documentaire doet weinig meer dan deze moord in zijn context plaatsen, namelijk de ontwikkeling dat gewoon geboefte in de cellen meer en meer plaatsmaakt voor geesteszieken die misdaden begaan vanuit hun stoornis. Dat dit samenhangt met het verdwijnen van de psychiatrische paviljoens voor chronisch zieken, en met de onwil of het onvermogen van inrichtingen om gevaarlijke patiënten te behandelen, is niet nieuw. Noch dat sprake is van wachtlijsten, waardoor tbs-veroordeelden vaak veel langer in een gewone gevangenis zitten dan zou moeten.

De film zet de zieligheid van de gestoorde gevangenen (waar personeel langskomt dat dingen zegt als `ik wil even met je praten over je begeleidingspad en de uitbreiding daarvan') af tegen hun onvoorspelbare agressiviteit, waardoor mannen met helmen en schilden 's nachts paraat moeten zijn om een lastige man naar een andere afdeling te brengen. Wat je je gaat afvragen is waar de mannen met de schilden waren toen de therapeute werd belaagd. Maar ja, vernemen we, met die gedetineerde ging het op dat moment nou net eigenlijk heel goed.

Zembla: Gestoorden in de gevangenis. Ned. 3, 21.15-22.00u.