Wachten is ook werk

De tijd die artsen, verpleegkundigen en andere werknemers 's nachts in wachtdiensten doorbrengen in hun instelling of bedrijf, telt volledig mee als arbeidstijd, ook als de wacht deels slapend wordt doorgebracht. Dat heeft het Europees Hof van Justitie in Luxemburg gisteren bepaald. Het Hof stelde de Duitse arts-assistent N. Jäger, die de zaak tegen zijn werkgever (de gemeente Kiel) had aangespannen, volledig in het gelijk. Jäger klaagde over zijn piketvergoeding.

Het arrest betekent op korte termijn een afname van de beschikbaarheid van arts-assistenten en werknemers in de gehandicaptenzorg en de bejaardenzorg, aldus de Nederlandse vereniging van ziekenhuizen (NVZ) en de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland (VGN). De uitspraak leidt ook tot hogere loonkosten als er extra personeel moet komen.

Tijdens nacht- en weekenddiensten gelden thans alleen de uren waarin een arts of verpleegkundige medische verrichtingen doet als werktijd. De tijd dat hij of zij in de instelling slaapt telt als (onbetaalde) vrije tijd.

Voor het Hof is doorslaggevend of een werknemer tijdens zijn wachtdienst verplicht fysiek aanwezig is in bedrijf of instelling. Als dat zo is, telt de wacht volledig mee als betaalde arbeidstijd. De uitspraak van het Hof is bindend voor de EU-landen. Het arrest kan, afhankelijk van de bestaande nationale regelingen, verstrekkende gevolgen hebben voor de arbeidsvoorwaarden van werknemers in wachtdiensten. [Vervolg WACHTDIENSTEN: pagina 3]

WACHTDIENSTEN

Twee uur loon voor een slaapdienst

[Vervolg van pagina 1] In Nederland hebben verzorgingshuizen, verpleegtehuizen en gehandicapteninstellingen wachtdiensten of slaapdiensten.

Een woordvoerder van ambtenarenvakbond Abvakabo FNV schat het aantal instellingen op duizend. ,,Duizenden werknemers draaien daar wachtdiensten.' Voor een slaapdienst van acht uur krijgen zij twee uur loon uitbetaald plus een nominale vergoeding. Volgens het arrest is een volledige werktijdvergoeding plus het nominale bedrag op zijn plaats.

Volgens de VNG hebben van de 110.000 werknemers in de gehandicaptenzorg ongeveer 30.000 mensen te maken met slaapdiensten. ,,Deze ontwikkeling bedreigt vooral de kleinschaligheid die in de gehandicaptenzorg wordt nagestreefd' zegt bestuurslid Gerard Gerding. ,,grote instellingen hebben minder slaapdiensten, het zijn vooral de kleinschaliger woonvormen die getroffen worden.'

Ook sommige Nederlandse ziekenhuizen kennen zogenoemde aanwezigheidsdiensten. Maar dat zijn lang niet alle ziekenhuizen, zegt de woordvoerder van het NVZ. De NVZ heeft een snelle inventarisatie verricht onder 25 ziekenhuizen. Die hebben lang niet allemaal zogenoemde aanwezigheidsdiensten. ,,Bij veel ziekenhuizen waren die wachtdiensten zo druk, dat ze als reguliere arbeidstijd zijn ingeroosterd.

Maar de uitspraak van het Europees Hof van Justitie heeft volgens de NVZ wel gevolgen voor ziekenhuizen die nog aanwezigheidsdiensten hebben. Daar kunnen artsen, verpleegkundigen en vooral arts-assistenten minder worden ingezet. De NVZ weet nog niet hoeveel extra artsen door de uitspraak van het Hof nodig zijn en hoe groot de extra loonkosten bedragen.

Volgens advocaat L. Ongenae, die optreedt namens de vakbond Abvakabo FNV, heeft het arrest van gisteren ook gevolgen voor andere beroepsgroepen. Hij bereidt een zaak van een Rotterdamse brandweerman voor die 's nachts op de kazerne moet blijven.

,,Ik vind dat ook arbeidstijd. De parallelen met het arrest zijn duidelijk. U kunt ervan uitgaan dat ik deze uitspraak ga benutten', zegt Ongenae. Ook in de gezondheidszorg en in het ambulancevervoer kunnen werkgevers geconfronteerd worden met een eis tot doorbetaling van het loon, schat de advocaat in.

Abvakabo FNV zegt nog niet te weten voor welke andere groepen werknemers de uitspraak nog gevolgen heeft. Mogelijk gaat het dan om militairen en gevangenispersoneel.