Thuiszitten kan ook leuk zijn

Ze waren onaantastbaar, maar nu vallen ook onder managers klappen. Het aantal leidinggevenden dat, al dan niet met een gouden handdruk, thuiszit, neemt snel toe. Hoe vullen zij hun dagen? ,,Ik heb genoten van alle vrije tijd in de zomer. Maar ik heb ook een onbestemd gevoel.''

De dochters van Bert Welkers blijven op school niet meer over, maar komen tussen de middag naar huis. 's Avonds aan tafel kijken ze hun ogen uit, want het is niet meer aardappels-vlees-groente wat de pot schaft, maar iets van Jamie Oliver, de trendy Britse kok, wiens kookboeken en tv-programma's ook in Nederland populair zijn. ,,Het is een grote verandering'', zegt Welkers. ,,Jarenlang ging ik op maandagochtend om half 7 de deur uit en ik was er pas weer op vrijdagavond. Tussendoor was ik zo onregelmatig thuis dat niemand er rekening mee hield. Dit jaar ben ik voor het eerst mee geweest naar het zomerfeest van de buitenschoolse opvang en heb ik de verjaardagspartijtjes van mijn dochters georganiseerd.''

Sinds 1 juli is Welkers (44) zijn baan kwijt. De chemicus was directeur water bij Norit, maar zijn functie sneuvelde bij een reorganisatie. Hij nam een advocaat in de arm (,,Niet omdat we een conflict hadden, maar omdat de materie zo ingewikkeld is'') en ging onderhandelen over een afvloeiingsregeling. Hij kijkt met plezier terug op de zomermaanden. Eindelijk tijd om te klussen in huis, de computer te installeren, het verzekeringspakket van het gezin kritisch door te nemen, te koken, te skeeleren en te zeilen. ,,Ik heb genoten, maar ik had ook een onbestemd gevoel. Het was balanceren. Aan de ene kant vrije tijd, en aan de andere kant onzekerheid. Je hebt geen baan en je weet niet wat er straks gebeurt.''

Uit cijfers van het Centrum voor Werk en Inkomen (CWI) blijkt dat 65.700 mensen met een hbo-opleiding en 33.400 academici werkloos zijn. Ten opzichte van een jaar geleden is de werkloosheid onder hbo'ers gestegen met 33 procent en onder academici met ruim 25 procent. Het CWI houdt niet bij in welke functiecategorie deze groep voorheen werkte, maar wel is bekend dat het aantal werkloze managers fors toeneemt. ,,Tot anderhalf jaar geleden gaf ik alleen loopbaanadvies aan managers die van baan wilden veranderen. Het laatste jaar zijn het vooral werkloze managers die bij ons aankloppen'', zegt Peterjan Westein, adviseur loopbaanmanagement en employability bij De Unie, de vakbond voor middengroepen en hoger personeel. ,,Die groep was onaantastbaar, maar nu vallen daar de klappen.''

Volgens Westein vinden de meeste managers het aanvankelijk erg leuk om thuis te zijn en te beschikken over een zee van tijd. ,,Ze knappen de tuin op, ze schilderen hun huis en ze schrijven een paar sollicitatiebrieven. De angst slaat pas toe als ze na een paar maanden nog geen baan hebben.''

Jan Groen (51), die liever niet met zijn echte naam in de krant wil, is inmiddels meer dan een jaar thuis. Groen, business unit manager in de verpakkingsindustrie, kwam in september 2002 na een dienstverband van negen jaar met een gouden handdruk op straat te staan. ,,Ik zie weinig geschikte functies. Ik houd alleen maar van verkopen, dus ben ik niet breed inzetbaar.''

Westein merkt dat de meeste ontslagen managers op zoek zijn naar hetzelfde soort baan als ze voorheen hadden, het liefst ook in dezelfde branche. ,,Als je uit de IT komt, kun je dat vergeten, want alle IT-bedrijven krimpen in. Maar die IT-manager is misschien ook goed in projectmanagement, of in coaching, of in het analyseren van organisaties. Kijk verder dan je eigen branche en vraag je af waar je nog meer goed in bent en wat je leuk vindt. Als verkoper kun je meer dan verkopen. Waarschijnlijk kun je goed luisteren en ben je in staat de vraag van een klant te vertalen in een aanbod. In een outplacementtraject kom je daar achter.''

Hoewel Groen op aanraden van het CWI aan een outplacementtraject begon, kwam hij niet tot andere inzichten. ,,Ik heb 23 jaar in de verkoop gezeten, daar ligt mijn hart.'' Na een paar bijeenkomsten hield hij het voor gezien. Inmiddels vreest hij dat de kans op een nieuwe baan klein is. ,,Ik heb mijn leeftijd tegen.'' Bovendien heeft hij ontdekt dat hij het leuk vindt om thuis te zijn. ,,Ik heb alle tijd om te koken en te tuinieren. En ik doe veel in huis. De werkster hield ermee op en het is moeilijk om een nieuwe te vinden.''

Groen overweegt of hij niet een eigen wijnhandel kan beginnen. Samen met een vinologe koopt hij regelmatig wijnen in, die hij verkoopt aan vrienden en bekenden. ,,Wijn is mijn hobby en ik kijk of ik daar zakelijk iets mee kan. Ik heb geen opslagkosten en geen personeel, dus ik kan een goed glas wijn leveren voor een goede prijs.'' Groen verwacht niet dat de wijnhandel een volwaardig inkomen gaat opleveren, maar daarover maakt hij zich weinig zorgen. Als over drie jaar zijn WW-uitkering stopt, gaat zijn vrouw – die een paar jaar ouder is dan hij – met vervroegd pensioen. ,,We zingen het financieel wel uit. We hebben wat buffers en we hebben geen kinderen, dat scheelt.'' Het gevoel dat hij afgedankt is door zijn werkgever drukt veel zwaarder op hem dan de achteruitgang in inkomen. ,,Dat je op straat staat na al die jaren werken, dat vreet aan je. Dat houdt me elke dag bezig.''

Ook Harriët Böttcher (47), die tot 1 juli kennismanager was bij Syntens en zich vooral bezighield met duurzaamheid en technologie, denkt nog veel aan haar oude werkgever. Haar afdeling werd opgeheven en Böttcher voerde ,,heel nare onderhandelingen'' over een gouden handdruk. ,,Dat is een te mooi woord voor die paar maanden salaris, maar ik vond het belangrijk. Niet alleen omdat het financiële armslag geeft voor de periode dat ik nog geen ander werk heb, maar ook omdat het genoegdoening geeft.'' Sinds Böttcher niet meer werkt, gaat ze zes ochtenden per week naar de sportschool. ,,Dan heb ik toch het gevoel dat ik iets heb gedaan, ook al zit ik soms de hele middag in de tuin.'' Hoewel ze niet tevreden is met de situatie geniet ze wel van de voordelen. ,,Het is fijn om op een doordeweekse dag naar het museum te gaan in plaats van op een drukke zondag.''

Voor haar vertrek bij Syntens praatte ze een paar keer met een coach om zich te oriënteren op de toekomst. In die gesprekken ontdekte ze wat Westein ontslagen managers ook altijd voorhoudt: een ontslag is niet alleen bedreigend, maar het biedt ook nieuwe kansen.

Böttcher zou het liefst in Frankrijk gaan wonen, waar ze nu al veel komt. ,,Zonder coaching zou ik niet ontdekt hebben dat ik dat het liefste wil.'' Maar met een 19-jarige zoon die net aan een medicijnenstudie begonnen is, zit rentenieren er niet in, dus er moet in Frankrijk wel gewerkt worden. Böttcher treedt al een paar jaar af en toe op als bemiddelaar tussen een Franse makelaar en Nederlanders die in Frankrijk een huis willen kopen, maar ze denkt dat ze daar geen volwaardig inkomen mee kan verdienen. ,,Dat werk is nu niet rendabel. In een recessie kopen niet zo veel mensen een tweede huis. Ik moet dus iets anders verzinnen. Daarom praat ik met allerlei mensen en zoek ik op internet. Ik vind vast wel iets.''

Als het Franse plan niet doorgaat, wil ze voor zichzelf beginnen als consultant. ,,Als ik op tijdelijke basis voor bedrijven werk als kennismanager kan ik tussen twee projecten door gemakkelijk naar Frankrijk.'' Die laatste optie lijkt haalbaarder dan de eerste, want een gesprek met een ex-collega heeft haar al weer op het spoor van een nieuw project gezet.

Hoewel Bert Welkers nog veel in vrijetijdskleding rondloopt, gaat hij ook weer regelmatig in zijn nette pak de deur uit. Welkers heeft besloten dat hij zich, net als in zijn vorige baan, met water blijft bezighouden. Alleen niet in loondienst, maar als zelfstandig ondernemer. Hij geeft zichzelf ruim een half jaar de tijd om te kijken of zijn plannen levensvatbaar zijn. Zijn oude werkgever Norit is een van zijn eerste opdrachtgevers. ,,Water is fascinerend. Ik ken die branche goed en ik heb veel internationale contacten. Ik kan bedrijven bijvoorbeeld adviseren bij handelsmissies. Nu ik niet meer bezig ben met de hectiek van offertes en planningen en contracten merk ik dat er meer ruimte is in mijn hoofd.'' Als de situatie ter plekke het toelaat, vliegt hij binnenkort naar Irak om te kijken of Nederland op watergebied iets kan bijdragen aan de wederopbouw. ,,Ik heb het gevoel dat ik op een ander niveau bezig ben, inhoudelijker. Het gaat me te ver om te zeggen dat ik blij ben dat dit me overkomen is, maar ik zie het beslist als een nieuwe kans.''