Klassiekers uit depot op Schiphol

Waarom kun je in Parijs elke maand wel ergens een film van Clouzot zien, of in Brussel een Bergman en in Londen een Lester? En vooral: waarom kan zoiets in Amsterdam nauwelijks nog? Terwijl toch ook in Nederland twee decennia geleden zelden een jaar voorbijging zonder dat een filmhuis Tarkovski, Antonioni, Lubitsch of Ivens programmeerde.

Leendert de Jong, programmeur van het Filmhuis Den Haag, liet het niet bij de vaststelling, hij heeft nu voor het tweede achtereenvolgende jaar een programma samengesteld onder de titel Moviedroom, met mooie oude films die zelden of nooit meer in bioscoop of filmhuis te zien zijn. Het programma is een tamelijk willekeurige greep uit de filmgeschiedenis. Niet helemaal willekeurig, De Jong vindt wel dat er publiekstrekkers op het programma moeten staan. ,,Als je alleen maar The Glass Bottom Boat, Pat and Mike of Demon Seed vertoont, komt er niemand kijken.'' Dus zitten er erkende klassieken tussen: Greta Garbo als androgyne vorstin in Queen Christina, The Wild Bunch van Sam Peckinpah, nog altijd recordhouder vertraagde bloedfonteinen, of Cat on a Hot Tin Roof, de zinderende Tennessee Williams-verfilming met Liz Taylor en Paul Newman.

Er is altijd een nieuwe generatie, zegt De Jong, die wil kennismaken met zulke films. Op de vraag waarom dat tegenwoordig zo moeilijk gaat, geeft De Jong een praktisch antwoord. Het probleem is dat volgens hem ,,99 procent van de filmgeschiedenis niet te krijgen is''. De meeste kopieën van oude films worden na verloop van tijd vernietigd. ,,Hak-kopieën heten die. Omdat de perforatie aan de randen van de filmstrook worden doorgeknipt om illegale vertoning te voorkomen.'' Verzamelaars maakten er volgens hem een sport van die oude kopieën uit de vuilcontainer te vissen en de perforaties met monnikengeduld te herstellen. Dan draaide De Jong die films illegaal in het Haagse Filmhuis. Maar de tijden zijn veranderd, zegt hij. De filmhuizen staan keurig in de filmladder, de zalen zijn verbouwd en vergroot en de distributeurs letten beter op wat er met hun spullen gebeurt. Ook met de oude.

Op zoek naar legale oude films stuitte De Jong op Bounded Services, een depot op Schiphol. Hier liggen zo'n 60.000 films van de Amerikaanse distributeurs MGM, RKO en Warner bros. Het is bedoeld als distributiepunt voor heel Europa. Domweg omdat hij de eerste was die het vroeg, mocht De Jong uit dat depot putten. ,,Warner zei nadrukkelijk: we willen niet straks alle Nederlandse filmhuisjes hier op de stoep krijgen.''

Dus graaft De Jong zelf op Schiphol naar films die hij graag weer eens in de bioscoop ziet en maakt het Filmhuis Den Haag op zijn beurt afspraken met andere arthouses over de distributie. Voor de rechten van twintig films betaalt hij 15.000 euro, op voorwaarde dat ze in een beperkt aantal bioscopen worden vertoond en daar maximaal zes keer. De filmhuizen verdelen onderling de rekening.

Zo kunnen in zes steden zeldzaam geworden oude glansfilms worden bekeken. Het danssprookje dat Francis Ford Coppola maakte met de oudere Fred Astaire, Finian's Rainbow (1968). De bijtende begrafenissatire The Loved One (Tony Richardson, 1965). En de film die van Jean Harlow voorgoed de blonde seksgodin maakte, Bombshell (Victor Fleming, 1933). Ze hebben niet allemaal de tand des tijds zonder scheuren doorstaan. In de kopie van The Loved One zit een hiaat van een paar tellen. Maar dat is klein ongemak vergeleken met de mogelijkheid om Rod Steiger als Mr. Joyboy zijn overvette moeder te zien volstoppen met een speenvarken.

Moviedroom. Twintig oude films uit het depot van Amerikaanse distributeurs. Van 11 september 2003 t/m 16 maart 2004. In: Haags Filmhuis; Lantaren/Venster, Rotterdam; Plaza Futura, Eindhoven; Lux, NIjmegen; 't Hoogt, Utrecht; Filmmuseum, Amsterdam.