Inwoners Hongkong tonen hun gezicht weer

Hongkong beleefde het afgelopen halfjaar een ongekende economische crisis door het uitbreken van sars. De longziekte is weg en de economie herstelt zich, maar de angst voor terugkeer van sars is reëel, nadat gisteren in Singapore een nieuw ziektegeval werd ontdekt.

De mondkapjes zijn verdwenen, Hongkong toont weer zijn gezicht. Ogenschijnlijk is de metropool, met zijn 7,3 miljoen inwoners, geheel hersteld van de klap die sars uitdeelde. Vliegtuigen en hotels zitten vol als voorheen, restaurants keren terug op hun oude niveau van klandizie. Voor hoe lang? Want het spook van sars waart nog rond en kan elk moment weer de kop opsteken. De oude straatveger op de hoek van Harcourt Road en Tim Wa Avenue is veilig. Hij draagt altijd een monddoekje, sars of geen sars.

Maarten Boers, de Nederlandse general manager van het Novotel, roemt de flexibiliteit van Hongkong. ,,Het is wonderbaarlijk hoe snel de stad is gerecupereerd, in geen enkel westers land was dat mogelijk geweest.'' En als sars terugkeert? ,,Dat zou een ramp zijn voor de regio. Maar de draaiboeken liggen nu klaar, Hongkong is op alles voorbereid.'' Drie maanden lang, tussen april en juni, lag de toerisme- en uitgaansindustrie op apegapen, waarna geleidelijk herstel intrad.

Boers onderstreept dat de gevaren van sars lang niet zo groot zijn als veel mensen denken, angst voor een onbekende ziekte was de (slechte) raadgever. De kans om ergens malaria of aids op te lopen is veel groter. Toch: wereldwijd stierven dit voorjaar rond de 800 mensen aan sars, van wie 300 in Hongkong.

Het Novotel, gelegen op Hongkong Island, het hart van het `land', telt 512 kamers, verdeeld over 23 verdiepingen. Boers was nog maar drie weken in functie toen sars Hongkong eind maart als een tyfoon trof. Wat er toen gebeurde had Boers nooit eerder meegemaakt. ,,We hadden op dat moment een bezettingsgraad van 85-90 procent. Binnen twee à drie dagen nadat Hongkong door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO tot besmet gebied was verklaard hadden we nog 15 procent over. De mensen stormden het hotel bijna uit.'' De enigen die overbleven waren gasten die er absoluut moesten zijn, onder wie bemanningen van vliegtuigen en een team van de WHO, anders had het hotel feitelijk leeggestaan, erkent Boers.

Novotel, dat ressorteert onder de Franse groep Accor, nam meteen drastische maatregelen. Het personeel werd gevraagd tien dagen per maand niet te werken, wat neerkomt op het inleveren van 35 procent loon. Van de 23 verdiepingen sloot Boers er 19. ,,Daar zaten we, geen werk, geen cash flow. Een leeg hotel: in onze branche is dat iets om gek van te worden.'' Het personeel accepteerde de ingreep zonder morren. ,,Ze begrepen dat het nodig was.'' Het Novotel verwacht (,,als er verder niets gebeurt'') een omzetverlies van 35 procent over 2003. Inmiddels zit het hotel weer op een comfortabele 85 procent bezetting. ,,Maar dit jaar is verloren, dat kun je nooit meer inhalen'', verzucht Boers. Ook andere hotels die deel uitmaken van internationale ketens hebben zich hersteld. Max Wiegerinck, front office manager van het Ritz-Carlton, zegt dat zijn chique hotel gemiddeld voor meer dan 80 procent is gevuld. De hotels hebben veel aanbiedingen en attracties om toeristen terug te krijgen. Veel kleinere hotels in lokaal eigendom daarentegen overleefden sars niet en sloten hun deuren.

Restaurants, bars en bioscopen, die een paar maanden geleden vrijwel leeg waren, zitten nu weer vol. ,,Het lijkt erop dat mensen een inhaalslag aan het maken zijn'', zegt advocate Lucile Au, die met vriendinnen knoedels zit te eten in een Chinees restaurant.

Hongkong gleed als gevolg van sars in het tweede kwartaal weg in een recessie. Het bbp slonk met 3,7 procent ten opzichte van het eerste kwartaal, dat ook al lager lag dan het vierde kwartaal van 2002. Het was niet de eerste keer dat Hongkong te maken kreeg met terugslagen. De Aziatische economische crisis van 1997 kwam ook hard aan, maar niet zo intens als deze. De regering van Hongkong houdt niettemin vast aan haar voorspelling van economische groei dit jaar: geen 3 procent, zoals geraamd in januari, maar nog altijd een mooie 2 procent.

Hongkong trok vorig jaar 16,5 miljoen toeristen en is daarmee een van de grootste trekpleisters van Azië. In de eerste zes maanden van dit jaar slonk dit met 20 procent. Buitenlanders bleven massaal weg, maar daar staat een opmerkelijke groei tegenover van bezoekers uit de Volksrepubliek China. Meer dan de helft van de kleine zes miljoen bezoekers tussen januari en juli waren Chinezen. Ze profiteerden van versoepelde bezoekregels (inwoners van Peking, Shanghai en Guangzhou mogen sinds kort individueel naar Hongkong reizen) en voelden zich kennelijk in het geheel niet gehinderd door sars of andere narigheid. Technisch gezien is hier sprake van binnenlands verkeer – de voormalige Britse kolonie Hongkong vormt sinds 1997 een deel van China en mag tot 2047 bestuurlijk en economisch autonoom blijven – maar Hongkong plaatst de `andere Chinezen' nog in de statistieken van binnenkomende bezoekers.

Ze vormen door hun grote aantallen (en een enorme potentie) een doelgroep die in belang zeer snel toeneemt. De zogenoemde vasteland-Chinezen kunnen in tijden van crisis de redders van de economie zijn. Hongkong is een belastingvrij winkelparadijs, waar de op luxegoederen beluste Chinezen gretig inkopen doen. De Citibank verwacht dat de Chinese toeristen in 2004 goed zullen zijn voor 7,3 miljard dollar omzet. De bank voorspelt – ceteris paribus – mede hierdoor volgend jaar een groei van het bruto nationaal product met 5,8 procent. Analisten vinden dit te optimistisch en wijzen op het feit dat het toerisme slechts goed is voor 6 procent van het bnp. De neergang van de economie dit voorjaar kwam vooral op het conto van een terugloop in de bestedingen. Behalve de buitenlandse toeristen bleven ook de inwoners van Hongkong zelf thuis en gaven bijna niets meer uit. Angst voor sars was een van de redenen, een dunnere portemonnee als gevolg van sars een andere. Hongkong zit bovendien met een werkloosheid die al hoog lag en nu is doorgeschoten naar de 9 procent, de hoogste sinds men in 1981 met de statistieken begon.

Maar het optimisme zegeviert op dit moment. Grace Tuet, directeur van tapijtfabriek Capital Carpet, heeft haar hoop gevestigd op de `invasie' van vasteland-Chinezen. De economieën van de Volksrepubliek en Hongkong zullen meer en meer met elkaar vervlechten. Voor menig inwoner van Hongkong is de komst van de vele landgenoten uit het noorden een goede reden om een cursus Mandarijn (het in Hongkong gesproken Kantonees verschilt hier sterk van) te volgen, zodat men zich met hen kan onderhouden. Bij warenhuis Christian Dior is beheersing van Mandarijn zelfs voorwaarde voor het krijgen van een baan.