Het bovenste knopje in de lift van V&D

Parterre! Ontslagen, afvloeiingen en allerhande sluitingen voor dames én heren.

Gisteren maakte moedermaatschappij Vendex KBB bekend dat 2.300 werknemers van V&D moeten vertrekken en dat ten minste twaalf kleinere vestigingen sluiten. De beoogde kostenbesparing tot 50 miljoen euro moet de keten weer winstgevend maken.

De ingreep is er een in een lange, lange reeks. V&D heeft het geprobeerd met kleurstellingen, imagoveranderingen, voedselpleinen, computeren. De strategie van de keten was in de jaren tachtig inzet van het titanengevecht tussen Anton Dreesmann en zijn toenmalige kroonprins Arie van der Zwan.

De huidige bestuursvoorzitter Ed Hamming kent als geen ander het slepende gevecht van V&D met de moderniteit. Want daar gaat het in wezen om: past het concept `warenhuis' nog wel in deze tijd?

In de jaren vijftig en zestig bracht de V&D het moderne stadsleven naar de burger in de periferie. Het warenhuis, met zijn baaierd aan producten, was het eerste venster op de welvaartsmaatschappij. Menig Nederlander van boven de veertig stond bij de V&D voor het eerst van zijn leven op een Roltrap.

Het winkellandschap is sindsdien ingrijpend veranderd. Zo groot hoeft een gemeente niet te zijn of er is een volwaardige kern waar álles te halen valt wat vroeger enkel in het warenhuis te krijgen was. Scherp geprijsd, in aparte winkelformules met daarop toegesneden personeel.

Hoe houden de echte warenhuizen zich staande? Up market is er, met vallen en opstaan, de Bijenkorf – een zustermaatschappij van V&D. Down market is er de andere zustermaatschappij Hema – een veel beperktere formule die het financieel soms moeilijk had, maar over klantentrouw nooit veel te klagen heeft gehad.

V&D heeft op een raadselachtige manier nooit weten te ontsnappen aan het tijdperk dat onlosmakelijk met het warenhuis verbonden lijkt: de jaren vijftig en zestig. Alsof er naast het ongrijpbare begrip `bedrijfscultuur' een nog ongrijpbaarder en hardnekkiger fenomeen bestaat als `bedrijfssfeer'.

Vendex KBB stelt dat V&D moet gaan samenwerken met een ander, buitenlands concern. Maar als dat niet lukt?

In de jaren vijftig schreef Annie M.G. Schmidt over Abeltje, de liftjongen van het warenhuis Knots. Abeltje drukte tegen alle waarschuwingen in tóch op het geheimzinnige bovenste knopje, en maakte zich met lift en al los van het warenhuis om elders spannende avonturen te beleven.

Er moeten momenten zijn dat bestuurder Hammings vingers onwillekeurig naar dat knopje zoeken.