`Brutaalste schurken lopen vrij rond'

Spanje is de laatste jaren uitgegroeid tot 's werelds grootste doorvoerhaven van hasj. De grote smokkelaars lopen vrij rond en houden de dorpen aan de zuidkust in hun greep.

Twee maal binnen een week op vrije voeten: drugsbaron Antonio Vazquez Gutiérrez, beter bekend als Antón, had de afgelopen weken flink wat te vieren. Heel zijn clan kwam herhaaldelijk bijeen in het riante familiebuiten in een duingebied nabij het stadje Barbate om luidruchtig te feesten. In Barbate hullen de inwoners zich in een angstvallig stilzwijgen als de naam van Antón valt, maar binnenshuis heerst woede en verontwaardiging. ,,Het is ongelofelijk wat hier gebeurt. Wetteloosheid, de brutaalste schurken lopen vrij rond'', aldus een van hen.

Voor veel tieners, die met hun brommertjes door het door werkloosheid geteisterde vissersdorp Barbate scheuren, is de leider van een van de bekendste hasjbendes rond de Straat van Gibraltar een held. Waarom nog studeren of werken als je met twee avondjes drugskoerieren voor Antón een riant maandsalaris binnensleept? En wat valt er te vrezen als justitie er niet in slaagt de grootste bendeleider achter slot en grendel te krijgen?

Maandag twee weken geleden werd Antón vrijgelaten na ruim drie jaar cel, de helft van de straf die hem was opgelegd wegens grootschalige hasjsmokkel. Spanjes Hoge Raad, onderbezet zoals alle rechtbanken, was er niet in geslaagd tijdig het beroep in cassatie af te handelen, en dus kwam Antón vrij. Kort ervoor was Ouwe Antón, de vader van Antón, om dezelfde reden al vrijgelaten.

Feest in de familie. Op zijn eerste vrije zondagmorgen werd Antón op de terugweg van de discotheek andermaal gearresteerd na een wilde achtervolging. De Guardia Civil kon zijn geluk niet op. Antón reed dronken, zonder rijbewijs, in onverzekerde auto en bood weerstand bij de arrestatie: genoeg voor andermaal een langdurige celstraf voor de bendeleider, zo leek het.

Maar na een nachtje cel besloot de rechter de volgende dag tot vrijlating. Formeel had Antón ondanks drie jaar cel geen strafblad, zo luidde de redenering. Want de Hoge Raad heeft immers nog geen uitspraak gedaan in zijn zaak, vandaar.

,,Niemand begrijpt zo'n formele redenering'', zucht Guardia Civil-agent Juan Antonio Delgado Ramos. Hij is woordvoerder van de onafhankelijke politievereniging AUGC. Volkomen gedemotiveerd moesten zijn collega's vanuit hun kazerne in het stadje toezien hoe Antón weer met zijn Mercedes 300 door de straten rijdt.

Het is niet de eerste keer deze zomer dat de strijders tegen de drugshandel in Zuid-Spanje in het stof bijten. Bij een grootscheepse actie van justitie, onder de codenaam Estela, werd een 41 man sterke drugsbende in Barbate opgerold. Halverwege juli besloot de openbare aanklager slechts tien van hen in de cel te houden, omdat de onderzoeksrechter zijn boekje te buiten zou zijn gegaan bij de telefoontaps die in de bewijsvoering waren gebruikt. ,,Zes maanden werk, een complete drugsbende ontmanteld, inclusief de autorovers en uitkijkposten. Alles voor niks'', aldus een teleurgestelde politie-agent.

De ongelukkige afloop van de Operatie Estela riekt naar ambtelijke kinnesinne. De openbare aanklager verwijt onderzoeksrechter Miguel Ángel López Marchena sterallures. De rechter maakte de laatste jaren naam als een van de weinigen die, met gevaar voor eigen leven, grootscheepse acties tegen de drugssyndicaten rond de Straat van Gibraltar ondernamen.

De agenten van de Guardia Civil hadden zo de pest in de vrijlating van de bende, dat de vereniging AUGC van Juan Antonio Delgado zich als belanghebbende partij bij de aanklacht voegde. Een rechtsmiddel dat het Spaanse strafrecht biedt, maar dat nog nooit door agenten in een drugsaffaire was benut. ,,We eisen gevangenisstraf voor de hele bende. Het lijkt er op of de aanklager geen flauw idee heeft hoe deze maffiabendes werken'', aldus Delgado.

Commotie ook bij het burgerplatform tegen drugs in Barbate. ,,De mensen begrijpen niets van de vrijlatingen van Antón en bij de Operatie Estela. Iedereen in het dorp weet al jaren precies wie de grote jongens zijn'', zegt woordvoerder Antonio Rodríguez. ,,De boodschap is opnieuw dat ze ongestoord hun gang kunnen gaan.''

We zitten in het kleine dorpsmuseum in de hoofdstraat waar Rodríguez kantoor houdt. Hij is leraar in het volwassenenonderwijs en werd eerder dit jaar in elkaar geslagen door aanhangers van de drugsbende omdat hij als een van de weinigen in Barbate openlijk de maffia aanvalt. Maandenlang liep hij met een halsband om zijn gekwetste nekwervels.

De grootscheepse drugshandel vergiftigt het leven in de kleine stadjes rond de zeestraat, vertelt Rodríguez. Vorig jaar werd in Spanje 565 ton hasj in beslag genomen, zestig procent van de wereldwijde politievangsten. De miljarden die met drugssmokkel zijn gemoeid bieden een dankbaar alternatief in de regio waar de visvangst de laatste jaren vrijwel volledig is weggesaneerd. Van de beroepsbevolking is veertig procent of meer werkloos, de scholing is traditioneel gering.

De smokkelaars pronken openlijk met hun snelle geld, dinero fácil, in de vorm van dure auto's en grote buitenhuizen. Antón maakte naam door met een leeuwenwelp op zijn motor door de stad te rijden. ,,Door hem vrij te laten bewijst justitie ons een slechte dienst'', aldus Rodríguez.

Maar ook de politiek moet volgens hem ingrijpen door de regio rond de Straat van Gibraltar tot `noodgebied' te verklaren waar speciale investeringsmaatregelen worden genomen om het toerisme en alternatieve activiteiten op gang te brengen. Rodríguez: ,,Als we niets ondernemen woekert de kanker van de drugshandel alleen nog maar verder.''