Houd referenda over nieuwe wegen

Nederlanders zijn blijkens een recent SCP-rapport ontevredener dan ooit over de prestaties van de overheid. Een van de problemen waarvoor het maar niet lukt een oplossing te vinden is de stagnatie in het verkeer. De frustratie over de files en de vertraagde treinen is begrijpelijk, want de discussie over mobiliteit bevindt zich op dood spoor.

Mensen zijn mobiel en het is de taak van de overheid die mobiliteit mogelijk te maken, aldus de huidige consensus. Deze ogenschijnlijk heldere conclusie stoelt op de oude mythe van de `wrijvingsloze verplaatsing', de reis zonder problemen of oponthoud. Meer en bredere wegen, nieuwe startbanen en hogesnelheidslijnen: dankzij technisch vernuft kunnen we de tijd die we onderweg zijn, verder bekorten. Voor de overheid is deze mythe aantrekkelijk omdat ze het mogelijk maakt wegen naar de toekomst te schetsen die daadkracht en vernieuwing suggereren.

Maar wie het debat over mobiliteit voert in termen die suggereren dat er in het verkeer tijd te winnen valt zonder elders iets te verliezen, draait zich een rad voor ogen. Verkeersonderzoekers betogen al heel lang dat de tijd die mensen dagelijks besteden aan reizen min of meer constant is. Ondanks de duizenden kilometers asfalt die er de afgelopen jaren bijkwamen, zijn Nederlanders dagelijks ongeveer even lang onderweg als in 1960. Een mobiliteitsdebat dat aanzetten kan geven tot echte vernieuwing, is gebaat bij andere uitgangspunten dan alleen tijdwinst.

De wrijvingsloze verplaatsing is een illusie. De weg van A naar B is geplaveid met problemen en dilemma's waarvoor geen simpele oplossingen bestaan. In het formuleren van beleid om die dilemma's te lijf te gaan, volstaat het niet dat de overheid burgers uitsluitend aanspreekt als `consumenten van mobiliteit' die hun behoefte aan mobiliteit altijd en overal bevredigd kunnen zien. Mensen zitten niet alleen achter het stuur, maar wonen ook langs snelwegen of onder aanvliegroutes. Ze rijden niet alleen in auto's, maar zijn ook voetgangers of fietsers. Om burgers te betrekken bij het debat over dit soort mobiliteitsdilemma's zijn we er niet als we hun de keuze bieden tussen het wel of niet betalen van een heffing.

Bij nieuwe gebouwen, straten of stadswijken is het heel gewoon om een wedstrijd uit te schrijven waarin verschillende ontwerpen met elkaar concurreren. Waarom zou dit niet kunnen als het gaat over vernieuwingen in het verkeerslandschap? Dagelijks sleutelen beleidsmakers aan de optimale oplossing voor problemen in het verkeer, maar hun werk is nooit inzet van een debat waarin gekozen kan worden tussen alternatieven. Laat daarom, zoals in Groningen gebeurde bij het ontwerp voor een nieuwe Grote Markt, de keuze tussen verschillende ontwerpen in het verkeerslandschap inzet worden van een referendum.

Dr. Peter Peters is verbonden aan de faculteit der Cultuurwetenschappen van de Universiteit Maastricht. Vanavond houdt De Balie in Amsterdam een discussieavond over mobiliteit naar aanleiding van het verschijnen van Peters' boek `De haast van Albertine. Reizen in technologische cultuur: naar een theorie van passages'.

Gerectificeerd

Mobiliteitsdebat

Het debat over mobiliteit, in de noot onder het artikel Houd referenda over nieuwe wegen (9 september, pagina 8) aangekondigd voor dinsdagavond, wordt vanavond gehouden in De Balie (Grote Zaal). Aanvang 20.00 uur.