Annan wil bij VN radicale hervormingen

De secretaris-generaal van de Verenigde Naties, Kofi Annan, heeft gisteren mede naar aanleiding van `Irak' gepleit voor vergaande hervorming van de VN-Veiligheidsraad en het VN-systeem in het algemeen.

Annan dringt in een jaarlijks rapport tot de Algemene Vergadering onder meer aan op uitbreiding van de Veiligheidsraad. In voor zijn doen alarmerende bewoordingen roept hij de lidstaten op tot ,,radicale hervormingen''. Diplomaten verwachten eind deze maand concretere voorstellen in Annans jaarlijkse toespraak en in die van andere wereldleiders tot de Algemene Vergadering van de VN.

,,Gebeurtenissen hebben het internationale systeem doen trillen. Ik heb een ongemakkelijk gevoel dat het systeem niet werkt zoals het zou moeten'', zei Annan gisteren bij de presentatie. ,,De crisis in Irak heeft veel vragen over beginselen en uitvoering naar voren gebracht, die de VN en de internationale gemeenschap als geheel uitdagen. Het is van vitaal belang dat de internationale gemeenschap niet toestaat dat de verschillen van de afgelopen maanden voortduren, en dat het eenheid van doel bereikt omtrent een gemeenschappelijke veiligheidsagenda.''

Annan dringt er op aan de over `Irak' diep verdeelde Veiligheidsraad representatiever te maken, en het ledental van vijftien uit te breiden. Daarvan hebben de nu vijf permanente leden vetorecht, en worden de overige tien om de twee jaar gekozen. Annan schrijft dat besluiten van de Veiligheidsraad ,,legitimiteit missen in de ogen van de ontwikkelingslanden, die vinden dat hun visies en belangen onvoldoende vertegenwoordigd worden.'' De raad weerspiegelt volgens de VN-chef een gedateerde machtsstructuur van na de Tweede Wereldoorlog.

Met uitbreiding van de Veiligheidsraad rakelt Annan een gevoelig thema op, waarop vele VN-commissies hun tanden hebben stukgebeten en dat al jaren in een impasse verkeert. Zo heeft Amerika in de jaren negentig voorgesteld Japan, Duitsland en drie nog te kiezen ontwikkelingslanden als permanente leden toe te laten, naast de huidige vijf. Het aantal leden zou dan op 20 komen. Een ander voorstel ging uit van uitbreiding naar 24, 25 landen. Maar over de kandidaten en het geven van vetorecht ontbrak iedere consensus, waardoor het thema steeds als `te gecompliceerd' is doorgeschoven.

Annan hekelt in zijn rapport het ontbreken van eensgezindheid over de prioriteiten voor internationale veiligheid. Voor sommige landen zijn terrorisme en de verspreiding van massavernietigingswapens de belangrijkste dreigingen. Voor andere landen zijn dat armoede en burgeroorlogen. Annan riep de wereldleiders gisteren op eind deze maand naar New York te komen met ideeën om bestaande dreigingen radicaal anders aan te pakken.

VN-diplomaten hebben bescheiden verwachtingen over de uitkomst. In de Millennium Verklaring van 2000 hebben de wereldleiders al beloften gedaan over halvering van de armoede in 2015, aidsbestrijding en beter onderwijs, maar de resultaten vallen tot nu toe tegen. Annan deed gisteren opnieuw een dringend beroep op leiders hun beloften na te komen.

In zijn rapport kraakt Annan ook de werkwijze van de Algemene Vergadering: ,,Repeterende en steriele debatten verdringen soms de onderwerpen die er werkelijk toe doen'', meent Annan.

Annan trad in 1997 aan met als hoofdopdracht de VN te hervormen. Enkele bureaucratische hervormingen heeft hij doorgevoerd, maar belangrijke politieke hervormingen zoals de werkwijze van de Veiligheidsraad en de Algemene Vergadering blijven vrijwel ongewijzigd op zijn programma staan.