Was Houtmans dood `grausam'?

Herbert Bikker (88), een boerenzoon uit de Alblasserwaard, staat wegens het schrikbewind dat hij uitoefende als kampbewaarder in Kamp Erica bij Ommen ook wel bekend als `de beul van Ommen'. Op 24-jarige leeftijd meldde hij zich aan als lid van de NSB. De Duitsers bevrijdden hem in 1940 uit de gevangenis waar de Nederlandse politie hem gevangen had gezet. Tijdens de beginjaren van de oorlog vocht hij als lid van de Waffen-SS aan het oostfront. Hij raakte daar gewond, waarna hij in 1943 als bewaker in kamp Erica werd aangesteld. In 1949 werd hij voor zijn oorlogsmisdaden veroordeeld tot de doodstraf. Deze straf werd later omgezet in levenslang.

In 1952 ontsnapte Bikker uit de Koepelgevangenis in Breda. Hij vluchtte naar Duitsland, waar hij het Duits staatsburgerschap kreeg. Dit maakte uitlevering aan Nederland onmogelijk.

Tot in de jaren negentig leidde hij een onopvallend bestaan in Hagen, waar hij gewoon onder zijn eigen naam in het telefoonboek stond vermeld. Het KRO-programma Reporter spoorde hem in 1993 op. De Duitse justitie begon in 1997 een nieuw onderzoek, nadat Bikker in het Duitse weekblad Stern had toegegeven verzetsman Jan Houtman te hebben gedood. Ook antifascisten uit Nederland en Duitsland oefenden druk uit op de Duitse justitie om Bikker te vervolgen.

Bikker is door de Duitse justitie moord op Houtman ten laste gelegd. In november 1944 doodde Bikker met een salvo uit zijn machinegeweer de leider van het plaatselijk verzet. Het doden van Houtman maakte onderdeel uit van de tenlastelegging die in 1949 leidde tot zijn veroordeling. Doorgaans kan iemand niet tweemaal worden veroordeeld voor hetzelfde feit, maar volgens de Duitse wet kan dit wel als iemand zijn straf niet heeft uitgezeten. De Duitse justitie moet aantonen dat het doodschieten van Houtman een `wrede' daad is. In Duitsland is er juridisch gezien pas sprake van moord als het doden als een `wrede' (grausame) of `achterbakse' (heimtückische) daad kan worden gezien. Zo niet, dan was het doodslag. En die is inmiddels verjaard.