Sergej Prokofjev

,,Het Gergiev Festival vroeg me of ik niet een monoloog wilde schrijven over Prokofjev, die een definitieve terugkeer overweegt naar zijn vaderland. Er mocht wel iets van `die typisch Russische melancholie' in zitten en `een heimwee naar verloren gegane tijden'. Maar ik wist weinig van Prokofjev. Natuurlijk kende ik wat van zijn muziek, en ik had ooit opgepikt dat hij niet bepaald een warme persoonlijkheid was. Dat was alles.''

Alex Verburg is schrijver en interviewer. Hij schreef onder meer Het voorlopige leven van Liesbeth List (Archipel, 2001) en debuteerde als romanschrijver met Het huis van mijn vader (Arbeiderspers, 2002). Voor het Rotterdamse Gergjev Festival schreef Verburg een monoloog over de terugkeer in 1936 naar het Rusland van Stalin, die morgenavond in De Doelen wordt opgevoerd.

,,Ik ben gaan lezen. Prokofjevs memoires, zijn dagboeken, briefwisselingen. De correspondentie met collega-componist Nikolaj Mjaskovski sprong er voor mij uit. Je zou er nu makkelijk iets homo-erotisch in kunnen zien, maar vanuit Prokofjev geloof ik niet dat daarvan sprake was. Wél klinkt er uit die brieven een enorme wederzijdse gehechtheid. Ik ben ervan overtuigd dat deze vriendschap een van de redenen is geweest waarom Prokofjev is teruggekeerd naar het Rusland van Stalin.

,,Mjaskovski en Prokofjev leerden elkaar kennen op het conservatorium in Petersburg. Prokofjev was vijftien, Mjaskovski vijfentwintig. Ze brachten uren samen achter de vleugel door, slenterden over de Nevski Prospekt en trakteerden elkaar op blini en verse kaviaar. `O God, wat mis ik dat alles', laat ik Prokofjev dertig jaar later in Parijs verzuchten. `De stad, de taal, het landschap. De mest van dampende paarden in de sneeuw, de echte Russische winters. Maar bovenal jouw nabijheid. Weet je dat jij de laatste schakel bent met mijn jeugd?'

,,Wat ik heerlijk vond toen ik mijn roman schreef, was dat je de waarheid mocht liegen, en kon woekeren met je eigen woorden in plaats van die van een ander. Voor de portretten die ik als journalist schreef, nam ik alle gesprekken op en werkte de banden integraal uit om in mijn weergave zo dicht mogelijk bij de geïnterviewde te blijven. Díe moest je als lezer horen, niet mij. Ook nu was dat mijn uitgangspunt. Alles wat ik Prokofjev laat zeggen of denken, zou hij ook werkelijk gezegd of gedacht kunnen hebben.

,,In zijn brief belooft Prokofjev aan Mjaskovski dat Leningrad weer Petersburg zal worden, de stad van hun jeugd. Dat ze de gouden koepels zullen laten blinken en dat ze Stalin zullen overleven. Het wonderlijke lot wilde dat Stalin en Prokofjev uiteindelijk op dezelfde dag overleden Stalin iets eerder. Of Prokofjev daar nog weet van heeft gehad, is twijfelachtig. Toen ik dat las, moest ik denken aan Annie M.G. Schmidt. In de maand van haar dood vertelde ze me hoe ze zich kon verheugen op het einde. Het enige dat ze erin miste was dat ze, als het zover was, niet meer kon zeggen: `Hè hè, het is gebeurd.''

Prokofjevs terugkeer naar Rusland: 9/9 19 uur Jurriaanse Zaal De Doelen, Rotterdam. Res. (010) 2171717. Inl.: www.gergievfestival.nl; www.alexverburg.nl