Historische Matinee rond 11/9

Historisch was de eerste Zaterdag Matinee van dit seizoen in het Amsterdamse Concertgebouw, rechtstreeks te beluisteren via Radio 4, dat het concert op 16 september nog eens uitzendt. Ook de Noorse radio zond het concert rechtstreeks uit, terwijl tal van radiostations elders in Europa de opnamen later uitzenden.

Het concert herinnerde aan de aanslagen op het World Trade Center in New York, donderdag twee jaar geleden. De Matinee was een reconstructie van een herdenkingsconcert dat het New York Philharmonic Orchestra vorig jaar gaf met een 9/11-stuk van John Adams: On the Transmigration of Souls. Net als toen in New York eindigde het Amsterdamse concert met Beethovens Negende symfonie, waarin het slotkoor alle mensen op aarde oproept tot verbroedering.

Het was na 42 jaar ook de eerste Matinee waarbij de VARA niet meer is betrokken. De Matinee wordt nu beheerd door AVRO, NPS en TROS. Maar dirigent Edo de Waart nam deze keer de linker trap naar het podium en de artistieke leiding blijft in handen van Jan Zekveld. Die continuïteit bleek ook uit On the Transmigration of Souls in aanwezigheid van Adams, van wie de afgelopen jaren al elf composities waren te horen in de Matinee.

In het prachtig uitgevoerde On the Transmigration of Souls, een stuk van 25 minuten waarvoor Adams een Pulitzer Prize kreeg, klinkt de muziek van orkest en twee koren tegen de achtergrond van een band met New Yorkse stadsgeluiden en sirenes, zacht afgespeeld via luidsprekers rondom het publiek. Adams schept met subtiele middelen hoorbare beelden die leiden tot ontroering en contemplatie. Hij illustreert de verlammende ontzetting over de aanslagen en vermijdt juist het extra benadrukken van het uiterlijke drama, al kan men de twee climaxen opvatten als het instorten van de twee torens.

Witgrijs als het stof dat zich na de ineenstorting van de torens over New York verspreidde, klinken de langzame ijle hoge noten voor strijkers en blazers. Daar doorheen worden teksten gezegd en gezongen, namen, oproepen aan vermiste mensen die werden opgehangen bij het WTC en aangrijpende herinneringen van familieleden uit de serie `Portraits of Grief' in The New York Times. Zoals de moeder die zegt ,,He used to call me every day. I'm just waiting.''

Historisch was ook de opzienbarende wijze waarop Edo de Waart daarna de Negende symfonie van Beethoven dirigeerde bij het Radio Filharmonisch Orkest, het flitsend scherpe Groot Omroepkoor en een fantastisch solistenkwartet.

De Waarts unieke uitvoering week op soms wringende manier af van wat hier gebruikelijk is. In het eerste deel echoden de roerig donderende pauken het woeden der wereld. Accenten en frasering klonken daar vaak alsof De Waart de partituur in spiegelbeeld las, terwijl ze in het eindeloos zwevende etherische Adagio molto e cantibile juist vrijwel ontbraken. De Waart zegt altijd zelf dat hij geen echte interpreet is. Maar hier wilde hij kennelijk nadrukkelijk laten horen dat na 11/9 alles ter wereld anders is, óók Beethovens Negende.

Concert: Radio Filharmonisch Orkest, Groot Omroepkoor, Nationaal Kinderkoor, Elizabeth Connell, Yvonne Naef, Klaus Florian Vogt en Eike Wilm Schulte o.l.v. Edo de Waart. Gehoord: 6/9 Concertgebouw Amsterdam. Radio 4: 16/9 20 uur.