Het Beeld

,,Nederlanders zijn een matig volkje, en dus moet je hun individualiteit een beetje dempen'', beweert architect Sjoerd Soeters in de leerzame AVRO-documentaire Het wilde wonen van Rémy Vlek. Soeters' pleidooi voor regie bij het bouwen van woonwijken staat in contrast met de meer anarchistische opvattingen van zijn collega Carel Weeber, en beiden mogen laten zien waar het fout is gegaan: te veel eenvormigheid in de ene wijk, te veel smakeloosheid in de andere.

Als het waar is dat Nederlanders matig zijn, dan mag je niet verwachten dat ze op televisie graag naar grote geesten zouden kijken en luisteren. Niet voor niets is dan ook Big Brother, dat van gewone stervelingen sterren maakt, een Nederlandse uitvinding. Toch waren gisteren in volgorde van opkomst dirigent Valery Gergjev, pionier van de Europese eenwording Max Kohnstamm en twee toonaangevende bouwmeesters per programma wel een uur achter elkaar aan het woord. `Zondag wordt zó'n dag!', luidt dan ook het motto waarmee de VPRO-tv het nieuwe seizoen ingaat. Bedoeld wordt dat de VPRO als vanouds weer de nadruk gaat leggen op een vaste tv-avond. En de zondagavond is zeer geschikt voor minderheidsprogrammering, omdat tegenover Studio Sport en Postcodeloterij Miljoenenjacht toch geen kijkcijfereer valt te behalen.

Zo opende VPRO's R.A.M. het seizoen met een special die ruim een uur ongebreidelde avant-garde op prime time bood. Cellist Ernst Reijseger en zijn muzikale vrienden dwalen door het VPRO-gebouw en jammen met computers en elkaar. De rechtstreekse uitzending, een kunststukje van regisseur George Schouten, leverde fris, prettig, brutaal kijkplezier, in alle oeverloosheid.

R.A.M is zo ongeveer het tegendeel van het ochtendmuziekprogramma Vrije geluiden, dat juist probeert zoveel mogelijk binnen de lijntjes te blijven. Gergjev, gevraagd om over componist Sergei Prokofjev te praten, kon er slecht tegen dat presentator Hans Flupsen een eigen agenda had, met te tonen fragmentjes en te stellen vragen.

Het zal wel angst voor het zapmoment zijn, die neiging om gasten in praatprogramma's in te snoeren. Boeken op zondag, het nieuwe NPS-programma van Hanneke Groenteman, maakte het wel erg bont. Wegens de vele itempjes en gasten, werd een amechtig tempo aangehouden. De boekhandelaar die zijn vijf favoriete boeken mocht aanprijzen en het waagde om 52 seconden aan het eerste te besteden, werd tot meer haast gemaand. De volgende vier boeken kregen respectievelijk 17, 42, 28 en 41 seconden. De andere tipgever, Fokke & Sukke-tekenaar Jean-Marc van Tol, moest al na het tweede boek gaan afronden. En de twee `kritische' lezers Henk Pröpper en Sander Pleij (die Coetzees Elizabeth Costello een `te gek boek' noemde), mochten niets meer zeggen over de nieuwe Per Olov Enquist. Omdat ze dan 500 bladzijden voor niets zouden hebben gelezen, dwong Pröpper 28 seconden af. `In verband met de tijd' stond deze matigheid niet: om acht voor zes was het afgelopen en werd er een pauzefilmpje gestart.