'Virtuoos fladderen van f naar f'

Wat is voor u de mooiste noot?

'Dat is een noot uit My Funny Valentine, een jazz-standard, vertolkt door Carmen McRae (1920-1994). Ik heb haar versie op een oud ep-tje, dat ik eind jaren zestig kreeg van de vader van een vriendje die zijn platencollectie wegdeed. Ik hou nog altijd enorm van platen. Op dit ep-tje speelt McRae in totaal vier nummers met het Ray Bryant Trio. Ze moet eind dertig geweest zijn.

McRae is een songstylist, die elk stuk haar eigen geluid oplegde. Op latere leeftijd leidde dat tot wel erg veel maniertjes, daar moet je zin in hebben, maar hier is alles nog in evenwicht. De zang staat nog in dienst van de compositie. Tegelijkertijd spreidt McRae een enorme virtuositeit ten toon en laat ze, op een heel ontspannen manier, zien hoe swingend en vernieuwend je met My Funny Valentine om kunt gaan. Mijn lievelingsnoot komt aan het einde, bij de uitroep 'Stay, Valentine, stay!' Dat tweede 'stay' laat McRae bij wijze van kleine toegift nog een heel octaaf omhoogglijden, van f naar f. Ze doet dat portamento, een techniek waarbij je nauwelijks tussennoten hoort. Heel even lijkt het vals, dan trekt ze de boel weer recht met een klein ¦addertje. Ik blijf elke keer als ik dit hoor met open mond van verbazing achter.'

Waarom is dit zo mooi?

'McRae beheerst haar stem, en kiest prachtige noten bij haar interpretatie. Ze legt ze recht neer, open, en versiert ze pas aan het eind met een klein vibratootje. Jazz-zangeressen van nu hebben bij dit stuk nogal eens de neiging om zoveel trillers en loopjes toe te voegen dat de melodie zowat zoekraakt. Dat gebruik van ad libs komt uit de kerk, uit de gospel; een fantastische manier van zingen, maar hier past het niet. McRae houdt het helder en beheerst. De pianist volgt haar; als zij een noot heel lang aanhoudt en hij even stil moet blijven, doet hij dat. McRae was zelf ook pianiste, ze wist precies wat ze deed.

'Haar dictie vind ik ook prachtig. Ze spreekt elk woord, elke letter even duidelijk uit: Don'...t, spea...k. Als ik jonge mensen instrueer, druk ik ze altijd op het hart om ook van een stuk dat je al heel goed meent te kennen de tekst tot in detail te bestuderen, het liefst in z'n oorspronkelijke context. Ik vind dat je terug moet naar de bron.'

Hebt u 'My Funny Valentine' weleens zelf gezongen?

'Een jaar of vijftien geleden heb ik het met het Metropole Orkest uitgevoerd op een groot galaconcert in Duitsland, met een arrangement van Rob Pronk. Dat was de enige keer. Ik heb het nooit een lekker lied gevonden. Het zit knap in elkaar hoor, met teksten als 'Your looks are laughable/ Unphotographable', maar het raakt me niet echt. Ik vind het een beetje gekunsteld.

'My Funny Valentine komt uit de Broadway-musical Babes in Arms uit 1937 van Richard Rodgers en Lorenz Hart, die gaat over een groep kinderen van vaudeville-artiesten die met schaarse middelen hun eigen show van de grond tillen. In het lied bezingt hoofdrolspeelster Billie Smith haar liefje, Valentine LaMar, die zo doodgewoon is, helemaal niet speciaal mooi of slim, en van wie ze toch zoveel houdt. Het begint met een verse, een lief melodietje in quasi-oud Engels, maar dat wordt haast niet meer gezongen. In de Þlmversie van Babes in Arms, met Mickey Rooney en Judy Garland, komt My Funny Valentine niet eens voor. Het is op eigen kracht een enorme hit geworden bij instrumentalisten en vocalisten, maar die laatsten voeren het mijns insziens vaak veel te dramatisch en te barok uit.

'Op dat gala in Duitsland zong ik het ongetwijfeld met de interpretaties van illustere voorgangers als McRae, Miles Davis en Chet Baker in mijn achterhoofd. Je leert zo'n nummer door het veel te horen, je kijkt naar het origineel en dan probeer je er het jouwe aan toe te voegen. Ik wilde vooral dat schattige verse eens zingen. Maar hoe ik het er precies vanaf bracht, weet ik niet meer. Aan Carmen McRaes versie heb ik eigenlijk genoeg.'

'My Funny Valentine' door Carmen McRae staat onder meer op het compilatie-album Everything Happens to Me (1982), Jazz Hour 73582/675754105525

Op de website van NRC Handelsblad is het bewuste fragment te horen: www.nrc.nl

Sandra Heerma van Voss is redacteur van NRC Handelsblad.

Gerectificeerd

Mooiste noot

In het artikel Soesja Citroen: `Virtuoos fladderen van f naar f' (M, pag. 26) staat als mooiste noot Carmen McRae's portamento gezongen uitroep `stay', aan het eind van de regel `Stay, Valentine, stay'. Dat moet zijn `day', het laatste woord van de regel `Each day is Valentine's day'.