`U moet ons een kans geven om te slagen'

NAVO-ambassadeur Nick Burns wil niets weten van kritiek op zijn regering. Wie de Amerikaanse operatie in Irak bekritiseert, is voorbarig. ,,We zullen niet onmiddellijk resultaten zien.''

Of Nick Burns (47) de naam van Jaap de Hoop Scheffer volgens geruchten `kandidaat' om NAVO-chef Robertson op te volgen al foutloos kan uitspreken? De Amerikaanse NAVO-ambassadeur, oud-woordvoerder van de ministers Christopher en Albright, oud-Rusland-expert van de presidenten Bush sr. en Clinton en volgens collega's een `sterdiplomaat', moet lachen. Maar hij probeert het verzoek te omzeilen.

Straks moet u die naam misschien wel dagelijks meermaals noemen...

,,Ik spreek Arabisch, Grieks en Frans, maar helaas geen Nederlands.'' Dan waagt hij toch een poging: ,,Foreign Minister Jap the Hoep Sjeffer.''

Er zijn in Nederland speculaties over hem. Is hij geschikt voor de baan van NAVO-secretaris-generaal?

,,We denken binnen de NAVO al maanden na over de vraag wie George Robertson moet opvolgen. Maar dat is een vertrouwelijk proces: negentien landen moeten daar consensus over bereiken. Het is een beetje zoals het kiezen van een paus, waarvoor het Vaticaan in conclaaf gaat. We zitten nu midden in dat conclaaf. Niemand van ons gaat nu erkennen wie wel of niet wordt overwogen. Aan het eind, als we het over iemand eens zijn geworden, zullen we die persoon bekendmaken.''

En dat is alles wat Burns er in de kamer van de Amerikaanse ambassadeur Sobel in Den Haag over wil zeggen. Hij is even over uit Brussel voor gesprekken met ambtenaren en parlementariërs, een bezoek dat al twee keer is uitgesteld en volgens Amerikaanse diplomaten geheel losstaat van de NAVO-vacature. De NAVO verkeert volgens Burns ,,in goede staat'' en is de Irak-crisis van februari te boven: ,,We hebben politieke eenheid. We vorderen met de missie in Afghanistan. We zitten nog steeds op de Balkan. We zijn de hoek om en hebben een grote toekomst voor ons.'' Met nog meer gedrevenheid en soms fel neemt hij het op voor de Amerikaanse rol in Irak en verwerpt hij de internationale kritiek.

Polen nam deze week met NAVO-steun de leiding over van een stabiliseringssector in Irak. Maar het zal niet genoeg zijn: de bezetting door uw land is een puinhoop geworden, er is een soort Vietnamisering gaande in Irak. Bent u het daarmee eens?

Burns gezicht betrekt: ,,Daar ben ik het niet mee eens. Uw vraag is onjuist en tendentieus geformuleerd.''

En de doden, kosten, terreuraanslagen, kritiek in het Amerikaanse Congres en buiging van president Bush deze week naar de VN dan? Armzalige planning, wordt er gezegd.

,,Je kunt een actie niet beoordelen als je waarschijnlijk pas aan het eind van het begin van het verhaal staat: het omvormen van Irak van een loze dictatuur tot iets beters voor het Iraakse volk. Onze aanwezigheid in Irak is bedoeld om de Irakezen te helpen een zeer moeilijke overgang te maken van dertig jaar dictatuur naar een situatie waarin zij zelf de toekomst van hun land zullen bepalen. En als democraten en mensen die geloven in Westerse, Europese waarden is dat cruciaal, dát proberen wij te doen. En daarin gaan wij slagen! Wij gaan Irak niet verlaten en ons karwei afmaken. Mag ik eraan herinneren dat er zestien NAVO-landen zijn, die troepen in Irak hebben, waaronder Nederland. Slechts een paar NAVO-landen zijn erbuiten gebleven.''

Mijn vraag was of het een puinhoop is.

,,Er is een vastbeslotenheid in Europa en Noord-Amerika voor twee dingen: troepen in Irak houden om stabiliteit te brengen en de veiligheid te vergroten. Dat zal de rol mogelijk maken van de Verenigde Naties en hulporganisaties om economische en humanitaire hulp te geven aan de Irakezen. En dan kunnen zij voortgaan met het politieke proces, voor een nieuwe grondwet en een betere toekomst.''

Waarom heeft uw land dit niet van het begin af aan gedaan? Is het niet vijf maanden te laat?

,,U zit fout. U bent veel te kritisch.''

Grote delen van de wereldgemeenschap vinden dit.

,,Het laatste wat we moeten doen, is luisteren naar cynische leunstoelkritiek. We moeten ons richten op de problemen die voor ons liggen.''

Gaat het dan goed in Irak?

,,U heeft president Bush, minister Powell, minister Rumsfeld en [VN-chef] Kofi Annan en nog veel meer landen kunnen horen, die de afgelopen weken allemaal hebben erkend dat dit een zeer moeilijk proces is, en dat er grote problemen zijn in Irak. Zoals het brengen van veiligheid en bepaalde diensten aan de bevolking. Maar we hebben niet de mogelijkheid om ons terug te trekken of weg te lopen. Daarom zijn uw paralellen met Vietnam of Vietnamisering historisch onjuist en misplaatst.''

U spreekt van `grote problemen'. Die had uw regering misschien kunnen voorzien als zij de planning beter had gedaan.

,,Onze regering, bijgestaan door veel andere regeringen, deed een zéér goed ding door het regime van Saddam Hussein omver te werpen. Dat was een bandietenregime volgens de VN. Het lapte zeventien resoluties aan zijn laars. Dus zijn we trots dat één van de grootste dreigingen voor de veiligheid in de wereld niet langer aan de macht is. Dat was ons eerste karwei.

,,Ons tweede karwei is samenwerken met de VN en andere hulporganisaties om de Irakezen er doorheen te helpen, wat een zeer lang proces zal worden. Ik vind het ongepast van u om in de beginfase van dat proces het al op een of andere manier te veroordelen als een mislukking.''

We zijn nu vijf maanden op streek. Inmiddels zijn er elke week bomaanslagen.

,,Als wij beiden ons zouden kunnen terugplaatsen naar het West-Europa van september 1946 of 1947, zou u dan de onvolledige wederopbouw van Europa op dat moment een mislukking hebben genoemd? Dan zou u dus niet hebben gewacht tot 1948, tot de Truman-doctrine en het Marshall-plan. En dan zou u niet hebben gewacht tot 1949, de oprichting van de NAVO. Dit is een lang proces! We zullen niet onmiddellijk resultaten zien. Maar u moet ons een kans geven om te slagen.''

De wereldgemeenschap heeft de Amerikaanse regering al vóór de oorlog gewaarschuwd voor de huidige situatie: `doe het niet zo, het wordt een chaos.' En nu is de chaos daar. De neconservatieven zeiden zelfs: wij hebben de VN niet nodig. En wie klopte er deze week bij de VN aan?

Verbeten: ,,In februari, maart en april steunden zestien van de negentien NAVO-landen het initiatief ten oorlog te gaan in Irak. Er waren maar drie landen tegen. Het is niet accuraat om te beweren dat de hele wereld hiertegen is. De grote meerderheid van Europese landen waren en zijn er nog steeds voor.''

Deze week maakte president Bush een buiging naar de VN [door meer troepen en geld te vragen]. Dat wordt in de wereldgemeenschap gezien als een grote klap voor minister van Defensie [en hardliner] Rumsfeld, en als een overwinning voor uw baas, minister van Buitenlandse Zaken Powell.

,,Zo zie ik het niet. Ik denk niet dat iemand in onze regering het zo ziet. Het is of het één of het ander. De gebruikelijke kritiek is dat we niet voldoende aandacht besteden aan de VN. Vorig jaar september wendde president Bush zich tot de VN en ging hij een grote verplichting aan om met de Veiligheidsraad samen te werken, wat hij zes maanden deed! En nu gaat hij een grote verplichting aan, op verzoek van de VN-secretaris-generaal, om een grotere VN-rol te overwegen. We zijn erin geïnteresseerd om de VN tot bloei te brengen en ermee samen te werken. Ik had gedacht dat u ons daarvoor wel zou prijzen.''

De gang van de VS naar de VN toont aan dat zelfs een hypermacht het niet alleen afkan en de hele wereldgemeenschap nodig heeft.

,,De grote meerderheid van de Amerikanen wil de laatste vijf tot tien jaar consequent, afgaande op de opiniepeilingen, dat de VS deel uitmaken van gezamenlijke inspanningen in de wereld: in de VN, in de NAVO en samenwerkend met de Europese Unie.''

Laat u nu niet uw talent als [voormalig] `spin doctor' gelden?

Onverstoorbaar: ,,Als u kijkt naar wat onze regering de afgelopen twee jaar heeft gedaan, sinds 11 september: wij hebben zeer nauw samengewerkt met de EU bij terreurbestrijding. Onze president is vorig jaar persoonlijk naar de Algemene Vergadering van de VN gegaan, wat hij over enkele weken weer zal doen. En dan zal hij praten over de rol die de VN moeten spelen. En de VS blijven als de leider van de NAVO toegewijd aan een multilateraal proces van gemeenschappelijke verdediging en veiligheid. Daar is onze hele strategie in Europa op gebaseerd! Wie beweert dat deze regering uit is op unilateralisme, kijkt niet naar wat we doen.''

De oorlog in Irak was een unilaterale daad.

,,Dat was het niet. Zestien NAVO-landen steunden de oorlog en hebben troepen op de grond, zoals uw land.''

Maar dat is een andere organisatie en niet de VN.

,,De VN zijn in Bagdad en zijn daar bezig met een inspanning, die wij steunen. Dus de feiten staan haaks op uw beweringen.''

De wereld telt 191 lidstaten bij de VN: 16 is toch niks vergeleken met 191?

,,Wij hebben ons gewijd aan samenwerking met de VN in Irak.''

Met de VN in een minder belangrijke rol.

,,Wat impliciet in uw vraag besloten ligt, is dat de VN historisch het gebruik van militair geweld vóóraf moeten goedkeuren. Wel, dat is niet het patroon van regeringen in Europa en in de wereld geweest sinds eind jaren veertig. Kijk naar Kosovo: vier jaar geleden namen wij daar ook militaire actie zonder expliciete eerdere goedkeuring van de VN. Omdat volgens Europese regeringen en mijn regering dat de juiste weg was.''

U ontkent een neiging tot unilateralisme, die sinds deze week [via de VN] wordt bijgesteld?

,,Er zijn bepaalde stemmen in de VS, zeker buiten de regering, van mensen die schrijven op opiniepagina's of behoren bij denktanks die hun steun voor unilateralisme hebben verkondigd. Maar unilateralisme als manier om buitenlandse en veiligheidspolitiek te bedrijven is níet de gewoonte van de Amerikaanse regering. Dus dat is niet waar.''

Ziet u, nu de VS een multinationale macht in Irak willen opzetten met VN-steun, ook een grotere rol voor de NAVO daar?

,,Ik sluit dat op de lange termijn niet uit. Maar voorlopig willen we de huidige militaire coalitie behouden. We waarderen zeker een grotere VN-rol via een ruimere VN-resolutie. Er is dus geen onmiddellijk plan om de NAVO collectief naar Irak te sturen. De NAVO is net naar Afghanistan gegaan om daar de leiding over te nemen van de door de VN gesteunde vredesmacht in Kabul. De Duitse regering wil het mandaat uitbreiden tot buiten Kabul. Mijn regering verwelkomt dat. De NAVO gaat dit bestuderen. De NAVO moet eerst maar naar haar rol in Afghanistan kijken, om dat land te stabiliseren...''