`Ik zou goed zaken kunnen doen met Leefbaar Rotterdam'

Kansarme Antillianen in een azc. Allochtonen spreiden over Rotterdam. Nee, geen allochtoon de stad meer in. Deze week barstte in Rotterdam een debat los over maatregelen tegen gettovorming. Aanstichter is Dominic Schrijer, deelraadvoorzitter in Charlois. Hij grijpt terug op de ideeën van LPF-voorman Fortuyn. `Hier komt steun voor, onherroepelijk.'

Dominic Schrijer krijgt de laatste weken veel mail. Daar staat meestal in dat ze het helemaal met hem eens zijn. Inderdaad, er wonen in Rotterdam te veel buitenlanders, staat er dan. Of: sinds er buitenlanders komen, gaat het mis met de stad. En: het is goed dat iemand zegt dat er een einde aan die aanhoudende instroom komt.

Want dat stond een paar weken geleden boven een vraaggesprek met PvdA-deelgemeentevoorzitter Schrijer van het Rotterdamse Charlois. Beperk instroom van nieuwkomers luidde die kop. Schrijer reageerde in het Rotterdams Dagblad op het zoveelste onderzoek waaruit blijkt dat de stad in snel tempo verkleurt en verarmt. Het snelst gebeurt dat in zíjn deelgemeente Charlois. Volgens de Prognose Bevolkingsgroepen Rotterdam 2017 is over vijftien jaar nog maar 14 procent van de bevolking daar autochtoon, terwijl dat nu nog de helft is.

En de problemen zijn al groot. De Millinxbuurt en de Tarwewijk werden de afgelopen jaren landelijk bekend als buurten waar het helemaal mis is gegaan. En Pendrecht, een naoorlogse droomwijk voor arbeiders en lage ambtenaren, met veel groen en relatief goedkope huurflats, wint ook steeds meer aan populariteit bij illegalen, werklozen en criminele jongeren uit bijvoorbeeld de Antillen en voormalig Joegoslavië. ,,Er moet iets gebeuren'', zei Schrijer daarom, ,,en allereerst moet het college maar eens bepalen hoeveel kansarme nieuwkomers deze stad nog kan hebben.'' Als die limiet eenmaal is vastgesteld, ,,kunnen er afspraken worden gemaakt over de opvang van de resterende mensen''. Rotterdam, was zijn conclusie, ,,hoeft niet het afvoerputje van het hele land te zijn''.

Opvallende uitspraken van een PvdA'er, die hem dan ook meteen op kritiek binnen zijn eigen partij kwamen te staan. PvdA-fractievoorzitter Bert Creemers zei dat Schrijers' oproep hem deed denken aan vergelijkbare pleidooien van wijlen Pim Fortuyn. Leefbaar Rotterdam, de partij van Fortuyn die sinds vorig jaar de grootste is in Rotterdam, omarmde Schrijer dan ook. ,,Wij zijn blij dat de ideeën van Leefbaar Rotterdam meer steun krijgen'', schreef de fractie aan het college van B en W, dat deze week met een reactie kwam. Rotterdam, zei burgemeester Opstelten, gaat onderzoeken of het mogelijk is kansarme migranten over de stad te spreiden. Leefbaar Rotterdam-wethouder Marco Pastors (Volkshuisvesting) ging gisteren nog een stap verder. In navolging van zijn fractie wil hij de gemeentegrenzen sluiten voor kansarme allochtonen.

Dominic Schrijer (Amersfoort, 1966) is niet zomaar een deelgemeentevoorzitter. Hij is óók een van de angry young men van de Partij van de Arbeid die vinden dat de partij moet moderniseren. Wouter Bos consulteert hem regelmatig. Bos komt ook af en toe kijken in de deelgemeente, om te zien hoe het er aan toegaat op de werkvloer van de `nieuwe PvdA'. Schrijer heeft eenzelfde soort uitstraling als zijn partijleider: hij praat snel en veel, formuleert duidelijk, en zoekt zijn netwerk zowel binnen als buiten de politiek. ,,Ik zal zorgen dat die wijken van mij geld krijgen'', zegt hij. ,,Of het de Rabobank is of het Bouwfonds of een minister: dat kan me niet schelen.''

Schrijer kwam óók naar Charlois, omdat de huizen daar goedkoop waren. En omdat hij na zijn studie bestuurskunde geen zin had om tussen zijn jaargenoten in Hillegersberg en Kralingen te gaan wonen. In Charlois bezocht hij voor het eerst een bijeenkomst van de PvdA, een afdelingsvergadering. ,,Er hingen van die vlaggen met teksten als: arbeiders verenigt u!' Ik dacht: ga ik hier naar binnen of niet? Het bleek heel leuk te zijn. Er waren ouderen en mannen, maar ook jongeren en vrouwen. En het gíng ergens over.''

Dat Leefbaar Rotterdam hem nu inlijft, kan Dominic Schrijer, sinds vijf jaar beroepspoliticus en daarvóór organisatieadviseur op het gebied van volkshuisvesting, niet zo veel schelen. ,,Nadat dat artikel was verschenen, was er een paar dagen ophef. Vervolgens werd het stil. Pas toen Leefbaar Rotterdam vragen aan het college stelde, werd het een item.''

Totale allochtonenstop

Niet dat ze hetzelfde bedoelen. De fractie van Leefbaar Rotterdam en wethouder Pastors willen een `totale stop' op de instroom van kansarme allochtonen, punt. Schrijer heeft het over ,,een andere spreiding van kansarmen'', al voegt hij daar meteen aan toe dat de meeste kansarmen allochtoon zijn. Maar niet álle allochtonen, zegt hij, zijn kansarm. Híj heeft het over mensen die geen goede of legale huisvesting hebben, geen normaal werk, en die niet of onvoldoende de taal spreken.

Die kansarme allochtonen, onder wie uitgeprocedeerde, illegale asielzoekers uit landen als Somalië en voormalig Joegoslavië, maar ook veel Antillianen en Kaapverdianen, komen massaal af op wijken met goedkope huurwoningen. Eerst waren dat de oude wijken in en rond het centrum, nu zijn het steeds vaker de naoorlogse wijken. Zij hebben geen binding met de buurt en zorgen vaak voor overlast: herrie, zwerfvuil, criminaliteit. De oude, blanke middenklasse, en de nieuwe, allochtone middenklasse trekken weg. Dit jaar, zegt Schrijer, is er in heel Charlois (70.000 inwoners) geen school meer met een volledige vwo-klas. En Rotterdam-Zuid bestaat bijna alleen maar uit Charlois-achtige buurten.

Schrijer wil dat de gemeente een inventarisatie maakt: hoe groot is de groep `kansarmen' precies en waar zitten ze. Vervolgens moet de pijn worden verdeeld: 10 procent van de huurwoningvoorraad zou moeten worden gereserveerd voor deze `nieuwe onderkant' van de samenleving. Oók rijke, witte deelgemeenten als Hillegersberg en buurgemeenten als Bleiswijk en Nieuwerkerk aan den IJssel zouden ze moeten opnemen en begeleiden.

Aan wat voor soort begeleiding denkt u?

,,Neem de Antillianen. Dat zijn Nederlanders. Een Antilliaan wordt geacht een adres te hebben als hij hier komt. Dus hoe gaat dat? Hij komt bij een oom of tante in huis. Hij vreet de koelkast leeg, hangt voor de tv. Oom of tante wordt helemaal gek en schopt hem op straat. Hij gaat zwerven door Nederland. Het hangt af van de vriendenkring waarin hij wordt opgevangen of het goed gaat of slecht. Meestal gaat het slecht.''

Wat wilt u daar tegen doen?

,,Er worden nu azc's gesloten. Het idee is: er kunnen straks studenten in. Wat is dat voor flauwekul? Als je in Rotterdam studeert, ga je toch niet in een azc in Hellevoetsluis wonen? Al die azc's die leegkomen: wat een kapitaalvernietiging. Een aantal, vlakbij of in de grote stad, zal perfect zijn voor jongerenhuisvesting. Een aantal andere azc's lijkt mij erg geschikt voor Antillianen. Jonge, niet-criminele, niet-verslaafde Antillianen, die mavo of havo hebben gedaan, en bijvoorbeeld kinderleidster kunnen worden, maar in een half jaar tijd vastlopen omdat ze de weg niet kennen. Die moet je opvangen, begeleiden, verder scholen. Als we dat niet doen, is een groot deel van hen uiteindelijk aangewezen op de duurste vorm van begeleid wonen die er bestaat: de gevangenis.''

Hoe serieus is dit voorstel?

,,Heel serieus. Ik hoop dat de Tweede Kamer het overneemt. Je kunt van Antillianen niet zeggen: we sturen ze weg. Ze mogen hier komen, ze horen hier. Natuurlijk, er zitten er bij die je keihard moet aanpakken. Die je 's ochtends uit bed moet bellen: `Nu komen'. Werkritme opbouwen. Respect. Ervaring.

,,Maar er zit ook potentie in. Voor Antilliaanse mannen heeft het status om in de haven te werken of aan een auto te sleutelen. Antilliaanse vrouwen willen nog graag schoonmaken of in de ouderenzorg te werken. In Rotterdam-Zuid is géén tekort aan alphahulpen – schoonmakende zorghulpen. Maar er zijn zo veel drop outs dat die het beeld bepalen van de Antillianen.''

Krijgt u alleen instemmende reacties op uw voorstellen?

,,Op straat zijn de meeste mensen positief, ja. En ook binnen de PvdA is er steun. Alleen die kop deze week in Trouw hè? Dat zal sommige PvdA'ers wel wat afschrikken.''

Die kop – `PvdA'er wil spreiding kansarme allochtonen' – vat toch aardig samen wat u wilt?

,,Ja, maar als je zo'n kop ziet, heb je toch wel zoiets van: wat is dit? Vervolgens gaan mensen het hele verhaal lezen en dat is prima. Er ís een probleem met de concentratie van kansarme allochtonen in bepaalde wijken. Daar werd vroeger niet over gesproken. En het kan zo niet verder.''

Al reacties gehad van bestuurders in andere deelgemeenten?

,,Ook. Uit IJsselmonde, Hoogvliet. Daar zijn ze positief.''

Dat zijn `arme' deelgemeenten met dezelfde problemen als bij u. Wat zeggen ze bijvoorbeeld in het rijke Kralingen? Of in Hillegersberg?

,,Nou ja, daar wordt op het ogenblik gediscussieerd over een dagopvang voor drugsverslaafden. Het idee is dat verslaafden daar iets te doen hebben, zodat ze niet over straat zwerven. Ze worden vanuit het centrum gehaald en gebracht, ze komen de straat niet op. Het is kleinschalig. Maar de hele buurt is in rep en roer, inclusief de mensen van de eigen PvdA.''

Wat zegt u daar tegen?

,,Dat ze ons uiteindelijk opzadelen met de problemen hier.''

U bent politicus, u bent van de nieuwe PvdA van Wouter Bos, dus u luistert naar de mensen. Maar in Hillegersberg en Kralingen doen de politici dat ook. En daar zeggen de mensen: wij willen geen junks of kansarme migranten.

,,Nee, dat zeggen ze niet. Wat ze zeggen is: we willen geen overlast. We willen geen problemen. We willen geen herrie. Dus we moeten voorbeelden creëren waaruit blijkt dat het mogelijk is deze mensen huisvesting te bieden zonder overlast en herrie.''

Komen ze hier dan kijken?

,,Ja hoor. Bij de gebruikersruimte in de Millinxbuurt zijn heel wat mensen komen kijken. Daar zitten 25 junks. En dat weten buurtbewoners soms niet eens. Valt helemaal niet op. Er is een pasjessysteem, er zit begeleiding op, sommigen hebben huisvesting in de buurt. Die zijn dus van straat. Perfect.''

Bent u niet bang dat u voor uw ideeën vooral steun krijgt in de achterstandsbuurten? Voor iedereen daaromheen bent u een bedreiging.

,,Ja, maar heeft iemand een beter voorstel? We kunnen ze moeilijk naar de Maasvlakte brengen. Ja, dat wordt misschien wel gedacht, en ook gezegd, maar dat is makkelijke praat. Je kunt die mensen niet laten verdwijnen. Je moet gewoon een goed onderkomen regelen voor mensen die hier zijn.''

Hoe gaat u bestuurders in buurgemeenten daarvan overtuigen?

,,Door op een reële, open manier met het onderwerp om te gaan, en er begrip voor te kweken dat de situatie hier, in deze wijken, onacceptabel is. Dat is het begin, dat dat onderkend wordt. We hebben problemen, die proberen we op te lossen door mensen hulp en opvang te bieden. Alleen: het wordt te veel.

,,Daarom vragen we hulp van woningbouwcorporaties. Die moeten 10 procent van hun woningbezit vrijmaken voor kansarme groepen. Voordeel is dat al die corporaties over de hele stad en regio werken. En het is hun kerntaak voor die groep te bouwen. Dat staat in de wet.''

,,Je zult altijd een paar gemeenten hebben die zeggen: ze kunnen het dak op. Als er echt geen medewerking komt, van geen enkele buurgemeente of deelgemeente, dan moet het stadsbestuur strakker optreden. `Aanwijzen', dat zou dan best kunnen. De collegepartijen in de deelgemeente die geen dagopvang voor junks willen, zijn dezelfde collegepartijen als in het gemeentebestuur, die die opvang wel willen. De buurt wil geen overlast, geen problemen. Dan moet het stadsbestuur zeggen: dit levert geen overlast op. En als er wel problemen komen, sluiten we de boel. Simpel.''

Hoe gelukkig bent u met de steun die u krijgt van Leefbaar Rotterdam?

,,Ik krijg mailtjes van mensen van Leefbaar Rotterdam. Die zeggen dat ze er een probleem mee hebben dat er zoveel allochtonen zijn in de stad. Ongeacht of die mensen nu wel of niet een goeie sociaal-economische positie hebben. Een aantal mensen binnen die partij maakt dat onderscheid wel. En verder heb ik het ook over veiligheid, over onorthodoxe maatregelen, over niet blijven hangen in bureaucratische rimram en proceduregeneuzel. De agenda van Leefbaar Rotterdam is voor een groot deel dezelfde als mijn agenda. Als zij wat minder spastisch om zouden gaan met de multiculturele samenleving, zouden we heel goed zaken kunnen doen.''

GroenLinks reageerde ook. Die partij zei: misschien kan er een stop komen voor autochtonen die de stad willen verlaten.

,,Sinds 11 september zie je twee bewegingen. Allochtonen trekken zich terug in eigen kring, ontwikkelen vooroordelen over onze samenleving, en dragen dat luid en duidelijk uit. Witte Nederlanders doen dat ook. Ze vinden het maar niks, al die buitenlanders. De stad breekt letterlijk in tweeën. Aan de ene kant zelfingenomen witte mensen, aan de andere de teleurgestelde en op zichzelf gerichte allochtonen.

,,De kánsrijke migranten, die door Leefbaar Rotterdam alleen maar als probleem worden gezien, denken: ze willen me weg hebben, ik kan het me veroorloven, dus ajuu paraplu. En de progressieve, hoogopgeleide mensen, zeggen: wat is dit voor rare sfeer, al dat gefoeter op linkse intellectuelen die de stad verkwanseld hebben. Die gaan óók weg. Zo hou je alleen maar witte, laagopgeleide mensen over, met een heel eenzijdig wereldbeeld, en kansarme migranten. Ik vind die opmerking van GroenLinks daarom wel aardig. De stad verkleurt niet doordat er zwarte mensen binnenkomen. De stad verkleurt doordat de autochtonen wegtrekken. Eerst moet er een woning leegkomen, wil er iemand anders komen wonen.''

Wat is een realistisch scenario? Hoe ziet Charlois, hoe ziet Rotterdam er over tien of vijftien jaar uit?

,,De trends die je nu ziet, gaan gewoon door: de uitstroom van middengroepen, de instroom van starters en mensen die niet leven maar overleven. Elke grote stad heeft dat en deze stad zeker. Alleen: je kan je als politiek niet veroorloven dat het in zo'n heftig tempo doorgaat. De omvang en de massaliteit van de problemen waarmee het gepaard gaat: daar moet je de scherpe randen vanaf halen.''

Dus het tij valt niet te keren?

,,Nee, je kan die trend niet keren. Maar de uitwassen en de extreme situaties, die moet je wel proberen te keren.''

De stad een beetje minder zwart maken.

,,Minder kansarm.''

Is er binnen de landelijke PvdA gehoor voor uw ideeën?

,,Ik spreek er soms over met de partijleiding. Wouter Bos draagt het ook uit: het zijn de wethouders van de grote steden die als eersten bepaalde trends en ontwikkelingen zien, in het land en met name in hun gemeenten, waar onze achterban woont. Die wethouders worden ook als eersten geconfronteerd met de onmogelijke opgaven rond allerlei beleidsvraagstukken waar ze daar nog niet over durven te spreken. Bos is hier deze zomer geweest. Hij zei: In Den Haag denken we nog na over een vorm van zero tolerance. In de Tarwewijk doen ze het al twee jaar. Waar hebben we het over? We discussiëren in Den Haag over iets dat in de praktijk al wordt uitgevoerd.''

Naar wie moeten PvdA-stemmers in Charlois luisteren als ze willen weten hoe de PvdA over allochtonen denkt? Naar Wouter Bos, Bert Creemers van de PvdA-Rotterdam of naar u?

,,Binnen de PvdA vindt discussie plaats over dit onderwerp, zowel landelijk als stedelijk. Ik ben blij dat mijn noodkreet, en mijn voorstellen, in die discussie een rol spelen. Maar gezien de urgentie mag die discussie natuurlijk niet te lang duren.''

Hoe groot is de kans dat uw voorstellen het halen?

,,Hier komt steun voor, onherroepelijk. In de gemeenteraad is het speelveld nu vastgesteld. Het CDA ondersteunt het. En binnen de PvdA komt die steun er ook. Hier in Charlois praat ik er dagelijks over met mijn twee collega-bestuurders van PvdA en CDA. We zitten op dezelfde lijn. Niet omdat we elkaar verdedigen, maar omdat we regelmatig met onze handen in het haar zitten. We moeten aan bewoners uitleggen dat het nog goed komt. Nou, dat kunnen we niet. Niet zoals Opstelten doet. (Bromt:) `Ja meneer, dat komt piekfijn in orde.' Wat de mensen zich nu voorstellen bij `weer piekfijn in orde komen', kunnen we niet waarmaken. De ergste overlast en de ergste ellende, die kunnen we bestrijden. Maar het Pendrecht van de jaren zestig waar mensen aan denken, dat komt nooit meer terug.''