`Hoop op consumptie en groei is luchtfietserij'

Oud-minister Madelin (Financiën) is tegen het te hoge Franse tekort. `Alsof je samen het diner betaalt en twee tafelgenoten kaviaar bestellen.'

,,Begrotingsevenwicht hoort het doel van ieder EU-land te zijn. Frankrijk maakt een monumentale vergissing met het opschorten van dat doel. Dat zal leiden tot een politieke crisis binnen de Europese Unie.''

De Franse oud-minister van Financiën Alain Madelin (1946) is de leider van de liberale vleugel van de rechtse meerderheid in de Franse Assemblée. In principe steunt hij de regering van premier Jean-Pierre Raffarin, maar in de praktijk verkondigt hij vaak afwijkende standpunten. In de Irak-crisis koos hij, eenzaam, de zijde van Amerika en nog steeds is hij overtuigd van de juistheid van het Amerikaanse ingrijpen. `Moedig' vindt hij dit niet: ,,Het gaat er niet om of je alleen staat, maar of je gelijk hebt of niet.''

En gelijk heeft hij ook nu, vindt hij, in zijn kritiek op het financieel-economische beleid van de Franse regering. Die maakte deze week bekend voor het tweede opeenvolgende jaar te kampen met een groter begrotingstekort – 4 procent van het bruto binnenlands product – dan is toegestaan volgens de regels van het Stabiliteits- en Groeipact, in het leven geroepen ter bescherming van de euro. Het euro-land dat drie opeenvolgende jaren een groter tekort dan drie procent van het bbp boekt, komt volgens de gezamenlijke EU-afspraken in aanmerking voor een forse boete van `Brussel'. Toch kondigde Frankrijk aan dat het er ook volgend jaar niet beter op zal worden en dat terugdringing van het tekort pas voor 2006 op de agenda staat.

Madelin hoopt dat de andere eurolanden de Franse opstelling en ook het Duitse begrotingstekort niet zullen accepteren. In het kantoor van zijn beweging Les Cercles Libéraux stelt hij: ,,Begrotingsevenwicht hoort het uitgangspunt te zijn, met of zonder Brusselse dwang. Gelukkig bestaat die dwang en iedere aanvechting zich daaraan te onttrekken is dwaas. Ik hoop dat de goede leerlingen in Europa zich niet de kaas van het brood laten eten en zich met hand en tand zullen verzetten. Het is alsof je met z'n allen afspreekt de rekening van het diner te betalen en twee tafelgenoten vervolgens doodgemoedereerd kaviaar en kreeft bestellen. De goede leerlingen moeten weigeren hun inspanningen teniet te laten doen door de slechte prestaties van de anderen en daar nog voor te moeten betalen ook.''

Maar het gaat Madelin niet alleen om het economische belang van een stabiele euro. ,,Vroeger werden landen voor verkeerd beleid gestraft met een lagere koers van hun munt. Die economische repercussie is vervangen door een politiek systeem van onderling overeengekomen regels. Je daar niet aan houden leidt onherroepelijk tot een politieke crisis. Kennelijk zijn er geen afspraken te maken, of zijn ze wel te maken, maar kan men die terzijde schuiven als het zo uitkomt. Welnu, dat kan niet en dat moet Frankrijk en Duitsland duidelijk gemaakt worden, ook al zijn zij de grootste landen.''

Het is volgens Madelin geen toeval dat juist deze landen tegen het Pact zondigen. ,,De mark is tien tot twintig procent te hoog gewaardeerd bij de introductie van de euro. Daarvoor betaalt Duitsland nog steeds de rekening. Een gemeenschappelijke munt als de euro moet bovendien geschraagd worden door flexibele en wendbare economische systemen, die schokken kunnen opvangen en kunnen meeveren. Een soepel arbeidsrecht is essentieel. Juist de Duitse en Franse systemen kennen dat niet. Gezien de rigiditeit van de twee grootste euro-economieën en het lage investeringspeil is de koers van de euro ook te hoog. De dollarkoers is reëler.''

Niet alleen het Franse begrotingstekort werd deze week bekendgemaakt. Alsof er niets aan de hand was, kondigde premier Raffarin daags erna een lastenverlichting van drie procent voor volgend jaar aan. Gevoegd bij die van vorig jaar (vijf procent) en het ene procent van dit jaar komt daarmee het totaal aan lastenverlichtingen op negen procent sinds de herverkiezing van president Chirac in 2002. Chirac had de kiezer dertig procent in vijf jaar in het vooruitzicht gesteld.

,,De lastenverlichting is het probleem helemaal niet'', zegt Madelin. ,,Het probleem is het begrotingstekort, dat direct verband houdt met een krankzinnige schuldenlast. Die beloopt inmiddels duizend miljard euro. Niet alleen gaan twaalf euro van elke honderd euro belastinggeld op aan rente en aflossing, ook schepen we komende generaties op met een probleem dat we zelf weigeren op te lossen en dat almaar groter wordt. Na de sterfte onder bejaarden tijdens de recente hittegolf heeft de regering voorgesteld extra hulp te financieren met de inlevering van één vrije dag per jaar. Ik heb uitgerekend dat men tweeduizend jaar lang jaarlijks één vrije dag zou moeten inleveren om de schuld weg te werken.''

Begrotingsevenwicht hoort volgens Madelin uitgangspunt te zijn van een `driefrontenbeleid' ten behoeve van economische groei. Daartoe behoort lastenverlichting, zeker in Frankrijk, dat de hoogste belastingdruk van de eurozone heeft. ,,Maar dat is maar één aspect. Je daartoe beperken in de hoop op meer consumptie, en daarmee op groei, is neo-Keynesiaanse luchtfietserij. Wie zegt dat de Fransen niet gaan sparen – zoals ze in benauwde tijden massaal blijken te doen – in plaats van uitgeven?'' [Vervolg madelin: pagina 17]

madelin

'Ik ben tegen bezuinigingen, voor hervormingen'

[Vervolg van pagina 15] Naast begrotingsevenwicht zijn volgens Madelin hervormingen en terugdringing van de schuldenlast de twee andere voorwaarden voor groei. Het grijpt `allemaal in elkaar', zegt Madelin. Schuldenlastvermindering is alleen mogelijk door hervormingen, omdat alleen die besparingen kunnen opleveren en de overheidsuitgaven kunnen terugdringen. ,,Ik ben tegen bezuinigingen. Die leiden tot sociale onrust en verstikken de markt in plaats van lucht te verschaffen. Hervormingen leiden vanzelf tot besparingen. Als we jaarlijks één procent van het bbp minder zouden uitgeven, dan zouden we met de helft van de besparingen de schuld kunnen terugdringen en met de andere helft de lastenverlichting kunnen bekostigen. Dat bevordert groei, die automatisch tot hogere belastingopbrengsten leidt. Spanje heeft deze methode met succes toegepast.''

Hervorming van de gezondheidszorg, maar ook van het onderwijs, zou volgens Madelin `vanzelf' besparingen opleveren. ,,Het begrotingstekort is deels terug te voeren op het tekort in de gezondheidszorg, dat volgend jaar oploopt tot vijftien miljard euro. Intussen functioneren de ziekenhuizen slecht, ontstonden er tijdens de recente hittegolf files in de gangen en bezweken meer dan 10.000 bejaarden bij gebrek aan hulp. Dat krijg je van een centraal geleid systeem. Zorg dat er concurrentie ontstaat, een echte gezondheidszorgeconomie: die zal leiden tot kostenverlaging in combinatie met kwaliteitsverhoging. Voor het onderwijs geldt hetzelfde.''

Maar voor hervormingen is het, zo vreest Madelin, `nu te laat'. ,,De hele politieke klasse in Frankrijk is opgegroeid met het idee dat politiek bedrijven neerkomt op geld uitdelen. Er hoeft maar gepiept te worden of de beurs wordt getrokken. Daarom moeten hervormingen strategisch worden doorgevoerd: in de wittebroodsweken, direct na de verkiezingen dus. Dat is helaas niet gebeurd. Nu zal het veel meer moeite kosten.''