De kus die de wereld deed wankelen - of niet

Maakt Madonna's kus mannen overbodig? Of is het eerder een stunt dan een feministische mijlpaal? Bernard Hulsman over de beroemdste tongzoen van het moment.

De uitreiking van de MTV Awards is altijd goed voor verrassingen. Soms gaat het om echte verrassingen, zoals de presentatie door de Britse komiek Ali G, die twee jaar geleden bijna alle prijswinnende artiesten beledigde en bijvoorbeeld de lieftallige Engelse zangeres Dido bruut aankondigde als Dildo. Dat het hier om echte en voor de bazen van de clipzender Music Television onaangename verrassingen ging, bleek toen Ali G's hilarische beledigingen niet werden herhaald, terwijl het een gewoonte van de clipzender is om beelden van de uitreikingen van de MTV Awards tot vervelens te herkauwen.

De MTV-bazen houden meer van beschaafde, geregisseerde verrassingen. Zoals die van de Amerikaanse presentator Chris Rock die vier jaar geleden, heel gewaagd, zijn aankondiging van de Amerikaanse ster Jennifer Lopez, de vrouw over wie altijd wordt beweerd dat ze het mooiste achterste ter wereld heeft, vergezeld deed gaan van de opmerking dat zij was gearriveerd in twee limousines: ,,een voor J-Lo en een voor haar kont.''

Ook het tongzoenen van Madonna met Britney Spears en Christina Aguilera bij de uitreiking van de MTV Awards vorige week in New York was zo'n zorgvuldig geregisseerde verrassing. Niet alleen de soepele wijze waarop Spears en Aguilera de tong van Madonna in onvangst namen, duidde hierop, maar ook het feit dat MTV zelf deze filmzoen uitriep tot dé verrassing van het prijzengala en hem prominent op de eigen internetsite plaatste. De kus was precies goed voor MTV, het clipstation dat nooit iemand voor het hoofd wil stoten: gewaagd genoeg om, vooral in Amerika, enige ophef en publiciteit te veroorzaken, maar ook weer niet zo schokkend dat kijkers en adverteerders zich massaal van MTV afwendden. Het was de doorbreking van een taboe dat eigenlijk al niet meer bestond, een specialiteit van Madonna waaraan ze zich lange tijd niet meer had gewaagd. De kus was wel een briljante zet van haar, een waarmee ze de twee jonge sterren die vaak worden genoemd als haar opvolgsters, hun plek wees. Het was tenslotte Madonna die in het toneelstukje voor MTV als orale indringster bepaalde wat er gebeurde.

GOEDE LEERLINGEN

Britney Spears en vooral Christina Aguilera zijn goede leerlingen van Madonna. Net als hun meesteres verstaan ze de kunst van de gedaanteverwisseling. Terwijl Britney Spears in haar eerste hit, `..Baby One More Time' begon als een met haar maagdelijkeid worstelende schoolmeisje uit een mannelijke seksfantasie dat `hit me baby one more time' zong, was ze in recente videoclips veranderd in een soort bijna naakte paaldanseres met een kronkelende boa constrictor en hijgde ze, williger dan ooit: ,,I'm a slave for you.'' Toch heeft Britney Spears een probleem als opvolgster van Madonna: ze komt nooit los van haar kunstmatigheid en blijft, hoe bloot ze ook is en hoeveel slangen er ook om haar zachte lijf kronkelen, een robot die wordt bestuurd door slimme platenbazen en haar ambitieuze moeder.

Het is dan ook Christina Aguilera die zich het afgelopen jaar heeft ontwikkeld tot de enige echte kandidaat voor de opvolging van Madonna. Terwijl Madonna zich als een vermoeide, oude koningin steeds meer verliest in kabbalistiek en op haar nieuwste cd cryptische maatschappijkritiek koppelde aan gedateerde Franse dance, presenteert Aguilera zich steeds meer als de `sterke vrouw' die Madonna eens was. Daar komt nog bij dat ze, nog veel meer dan haar rivale Spears, voortdurend wisselt van rol. Als Aguilera zo doorgaat, wordt ze binnenkort, net als Madonna, het studie-object van sociologen die op congressen haar rolwisselingen uitleggen als een `postmodern spel met identiteiten'. Die zullen de nu al legendarische tongzoenen van de drie gratiën op het MTV-gala duiden als het signaal van de hedendaagse vrouw dat mannen overbodig zijn.

RUIGPOTENSEKS

Het is nog maar enkele jaren geleden dat Aguilera zich aan het begin van haar carrière presenteerde als een geblondeerd meisje uit suburbia. Een jaar of drie hield ze de rol van broeierige suburb girl vol, maar sinds het uitkomen van haar cd `Stripped' uit 2002, waarin ze zich volgens eigen zeggen voor het eerst echt bloot geeft, neemt ze voor elke single en bijbehorende videoclip een andere gedaante aan. Zo poseert ze in `Dirrty', de eerste single van `Stripped', als seksbom en gaat ze gehuld in een minuscuul slipje met daaroverheen een leren cowboybroek die associaties oproept met ruigpotenseks. `Dirrty' is een ode aan de ongebreidelde seks. ,,Ah, heat is up / So ladies, fellas, drop your cups / Body's hot from front to back / Move your ass, I like that'', jubelt Aguilera temidden van een menigte droogneukende halfnaakte deelnemers aan wat nog het meeste lijkt op een orgastische worstelwedstrijd à la The Fight Club.

De tweede videoclip van `Stripped', `Beautiful', toont Aguilera plotseling als een schuchter, bedachtzaam meisje. Ze laat ons tal van gewone, lelijke, jonge en oude mensen zien en wil ons laten geloven dat al deze mensen, en wijzelf natuurlijk ook, allemaal mooi zijn. ,,You are beautiful, no matter what they say.''

In `Fighter' komt Aguilera vervolgens voorzichtig naar voren als `sterke vrouw'. Gehuld in spookachtige, overdreven gothic en superbarokke kostuums loopt ze door duistere ruimtes, terwijl ze zingend verslag doet van haar reactie op het bedrog van haar minnaar. Ze is niet verbitterd of zielig, maar bedankt haar ex-minnaar juist. ,,So I wanna say thank you / 'Cause it makes me that much stronger'', zo luidt de tekst van `Fighter' die alle met onbetrouwbare jongens kampende meisjes ongetwijfeld graag horen. Vriendjes die vreemdgaan maken je alleen maar sterker, ,,so thanks for making me a fighter.''

Haar nieuwe clip, `Can't Hold Us Down', is het voorlopige hoogtepunt van Aguilera als `sterke vrouw'. De duistere troela's uit `Fighter' hebben weer plaats gemaakt voor Christina, de sekspoes. Ze draagt weer sexy kleren, een klein roze broekje en een krap naveltruitje. Maar haar haar is niet meer blond, maar zwart en ze woont niet meer in suburbia, maar is in een getto vol zwarten beland. Wanneer een zwarte man zijn hand op haar billen legt, begint ze een tirade tegen sexisme en hypocrisie. ,,If you look back in history / It's a common double standard of society / The guy gets all the glory the more he can score / While the girl can do the same and yet call her a whore.'' Mannen, zegt ze, kunnen zoveel meisjes scoren als ze willen, maar een meisje op mannenjacht wordt meteen een hoer genoemd.

Aguilera houdt `al mijn meisjes op de wereld' voor dat vrouwen niet alleen gezien maar ook gehoord moeten worden. Ze richt zich expliciet tot de zwarte rappers en arrenbie-sterren die vaak opscheppen over hun `ho's' (hoeren) en `bitches' (teven) en zich in hun clips graag laten omringen door massa's schuddende konten en lellende borsten van zwijgende, smachtende modellen. Met haar vriendinnen uit het getto neemt ze het in `Cant Hold Us Down' op tegen een groep zwarte jongens, die hun best doen om de meisjes te imponeren. Ten slotte nemen de vrouwen de brandspuit ter hand en spuiten de mannen nat, maar voordat dit gebeurt, kan Aguilera het niet laten om een paar schijnrukbewegingen over de spuit te maken.

Het voordehandliggende verwijt tegen Aguilera is natuurlijk dat ze zelf in `Dirrty' ook gebruik maakt van een leger lustopwekkende vrouwen. Maar Aguilera heeft op deze jij-bak handig geanticipeerd door steun te zoeken uit onverwachte hoek: ze heeft in haar single en videoclip een gastrol gegeven aan niemand anders dan Lil' Kim, de rapster die totnutoe de indruk wekte dat ze niets liever wilde zijn dan een simpel lustobject. Dit kleine sekswonder met de enorme siliconenborsten doet er nog schepje bovenop en gebruikt woorden die Aguilera nooit in haar mond neemt zelfs in `Dirrty' gaat het alleen in verhulde termen over seks. ,,If the guy has three girls then he's the man'', rapt Lil' Kim, die zich in een van haar videoclips letterlijk liet ombouwen tot een sekspop voor behoeftige mannen. ,,He can either give us some head, sex her off / If the girl do the same, then she's a whore / But the tables are about to turn'': binnenkort is het voorbij met die dubbele standaard voor mannen en vrouwen.

Zo maakt Lil' Kim door haar pronte aanwezigheid in de videoclip nog eens duidelijk dat Aguilera's boodschap een moderne variant is op de al veertig jaar oude stelling dat meisjes in heel korte minirokken heus niet om seks met opdringerige mannen vragen. Aguilera voegt aan dit aloude leerstuk nu toe dat zulke meisjes wel graag seks willen, maar dat ze zelf bepalen met wie. Ik wil seks, maar niet met jou, is haar boodschap, oftewel: van seks kun je nooit te veel krijgen, maar nobody fucks with us.