Amsterdamse natuur

Dit was een boom zoals je ze maar zelden ziet: de oude, kerngezonde iep aan de Gabriël Metsustraat, terzijde van het Amerikaanse consulaat in Amsterdam. Kaarsrecht, een meter of dertig of nog hoger. Alle orkanen van de afgelopen halve eeuw had hij doorstaan, de iepziekte had geen vat op hem gekregen. Een onaantastbare straatreus. Als deze iep had kunnen vertellen, had hij een boekje over zijn omgeving kunnen opendoen. Op 1 september is hij omgehakt.

Ik wist wel dat al maanden om zijn leven werd gevochten. Zijn wortels zouden de vernieuwing van de riolering en het verleggen van de trambaan in de weg zitten. Actiegroepen, omwonenden hadden brieven geschreven, de zaak was voor de rechter gekomen. Die had opdracht tot nieuw overleg gegeven. Toen brak de grote vakantie aan. Geen verzoek tot hervatting van de onderhandelingen kwam voor de datum van executie binnen. Op 1 september in alle vroegte verschenen de mannen met de hoogwerker en de kettingzagen. Toevallig was uw verslaggever getuige. De eerste dikke takken vielen krakend op straat, veerden nog even op, en dat was dat.

,,Is hij ziek?'', vroeg ik de opzichter.

,,Nee, hij moet weg.''

Een dialoog die op steeds meer situaties van toepassing is.

Het meest in stilte of binnensmonds maar af en toe hardop vloekend heb ik de onttakeling gevolgd, tot de heren bijna aan de top waren. Neem het hun niet kwalijk, die doen het ook voor hun brood. Onttakeling is een goed woord, maar de Britten hebben een beter: dismember. Het afzagen, afrukken van de ledematen, zoals dat in de Middeleeuwen wel gebeurde. De iep werd dus levend dismembered. Al eerder had de voortvarende deelraad het zogenaamde Lindenlaantje voor het grootste deel gerooid, in verband met de herinrichting van het Museumplein. Daar staat nu het zogenaamde Ezelsoor met een filiaal van Albert Heijn. Het plein is mooier geworden, vind ik, maar als je het bekijkt uit de richting Van Baerlestraat, hoek Lairessestraat met je hand voor het Ezelsoor, is het nog mooier. En als je je dan in plaats van het Ezelsoor het Lindenlaantje kunt voorstellen: nóg mooier.

Ongeveer een half jaar geleden werden de bomen aan de Zoutkeetsgracht met omhakken bedreigd. Hun wortels duwden het plaveisel omhoog. Ja, dat heb je met gezonde bomen. Gehoorzame bomen die meester over hun wortels zijn, bestaan niet. Omhakken, zei de plaatselijke deelraad. De omwonenden pikten het niet, hingen op iedere stam een doek met een huilend gezicht, dreigden met onlusten. Dat hielp. Er werd een alternatief verzonnen: verhoging van het wegdek. Ei van Columbus. In de Metsustraat had je ook gemakkelijk een artistiek heuveltje kunnen bouwen. De buurt daar is doordrenkt van cultuurliefde en kunstzin. Misschien had deze `Iepenheuvel' wel de toeristenindustrie bevorderd, veel Japanners getrokken. In Japan en ook andere Aziatische landen worden oude bomen met de grootste zorg en behoedzaamheid behandeld; als levende monumenten van wijsheid. Waarom? Ze zijn de stille getuigen van de geschiedenis. Als je dat eenmaal weet en beseft, kun je het zien aan hun doorgroefde schors. Voor de iepenheuvel is het dus te laat.

Op de dag van de executie in de Metsu heerste ook verderop veel bedrijvigheid: het opruimen van de voorzieningen die het gras van het plein tegen het geweld van de Uitmarkt hadden beschermd. De natuurliefhebbers van de deelraad hadden grote delen van het veld met dikke staalplaten laten bedekken. Dit kunnen een paar honderdduizend grassprieten niet navertellen.

Terwijl deze krant ter perse gaat, staat in de Metsustraat nog de stronk. Ga kijken. Daar is te zien wat aan de staande boom niet was opgevallen. Het is, als het ware, een Siamese iep geweest. Twee stammen zijn aan elkaar gegroeid. Wat doen intussen de wortels? Je ziet dat soms bij vergeten stronken van omgehakte bomen, of stammen die nog naast zo'n stronk liggen. Het gewas heeft zijn optimisme niet verloren; er groeien nieuwe twijgen uit. Ik dacht aan de koningin in Alice in Wonderland: Off with their head!

Wat doen we met de stronk van ten onrechte omgehakte bomen? Zet ze in een museum, met het jaar van aanplant, de sterfdatum, een foto van hoe ze er de dag voor de omhakking uitzagen, en een naamplaatje waarop vermeld staat wie het bevel tot de executie heeft gegeven.