Rust bij de publieke omroepen is bedriegelijk

De publieke omroep moet zwaar bezuinigen. Tot nu toe lijkt het rustig in Hilversum. Dat komt door een lage organisatiegraad. Bovendien klagen de vakbonden over een gebrekkige informatievoorziening.

Bij de publieke omroep werken meer dan vierduizend medewerkers die te maken kunnen krijgen met de gevolgen van de bezuinigingen die door het kabinet zijn opgelegd. (volgend jaar 40 miljoen euro, oplopend tot 80 miljoen in 2007). Een bijeenkomst voor programmakers over de bezuinigingen bij de omroep, georganiseerd door journalistenvakbond NVJ, werd woensdag door twintig mensen bezocht.

Wie niet beter weet, zou kunnen denken dat de programmamakers zich geen zorgen maken over de deels uitgelekte bezuinigingsplannen. Maar dat is te kort door de bocht, zegt algemeen secretaris Thomas Bruning van de NVJ. ,,Programmamakers maken zich wel degelijk zorgen.'' Uit die plannen bleek onder meer dat een aantal omroepen wil bezuinigen door meer herhalingen uit te zenden in plaats van nieuwe programma`s. Dat heeft directe gevolgen voor de werkgelegenheid.

Volgens Ton Gerrits, programmamaker bij Radio 1 en voorzitter van de ondernemingsraad van NOS RTV en het bestuursorgaan de Publieke Omroep weten programmamakers simpelweg onvoldoende ,,wat er aan de hand is''. ,,Wij worden te weinig bij de besluitvorming betrokken.'' Volgens Gerrits zijn de verschillende redactiecommissies een jaar geleden bij elkaar geroepen om te horen dat er ,,zwaar weer'' aan zat te komen. ,,Tot gisteren hebben we daarna inhoudelijk niets meer gehoord.'' Dat duurde te lang, vindt hij. ,,Het gaat over de programmamakers, dus wij moeten zeggenschap hebben.''

Bij de CNV Dienstenbond druppelen volgens bestuurder Martijn Donker ,,enkele nieuwe leden per week'' binnen. Hij denkt dat de programmamakers relatief weinig van zich laten horen omdat bij de omroepen ,,veel contractanten werken die niet zo snel hun mond open durven te doen''. Volgens Donker is meer dan 40 procent van de mensen bij ,,bijvoorbeeld de AVRO'' niet in vaste dienst. Bij `normale' ondernemingen schommelt dat percentage ,,rond de tien, vijftien procent''.

Donker maakt zich kwaad over die percentages in verhouding tot de arbeidsvoorwaarden in de top van de publieke omroep. Vorige week publiceerde deze krant een overzicht waaruit bleek dat de omroepvoorzitters behoren tot de bestbetaalde topfunctionarissen die betaald worden uit publieke middelen. ,,Er is geen enkele rechtvaardiging voor het feit dat een TROS-directeur meer verdient dan Jan Peter Balkenende'', aldus Donker. Het verweer van de omroepen dat de salarissen concurrerend moeten zijn met de commerciële omroepen, verwerpt hij. ,,Dan moet je niet kiezen voor een publieke instelling. Je kunt het niet maken om zo'n onfatsoenlijk personeelsbeleid ten opzichte van contractanten te voeren en de omroepvoorzitters dan zó te betalen.''

Eind september moeten de afzonderlijke omroepen definitief aan de raad van bestuur laten weten hoe ze hun deel van de bezuinigingen gaan realiseren. Uit een uitgelekt overzicht van de afspraken die omroepvoorzitters in juli maakten bleek dat ze vooral willen bezuinigen op radio, klassieke muziek en internet. Eerder werd bekend dat alleen al bij het bestuur van de publieke omroep vijftig banen zullen verdwijnen, en bij de EO 83. Ook andere omroepen sluiten gedwongen ontslagen niet uit, vooral tijdelijke contracten worden niet verlengd.

Over een suggestie van McKinsey om programma's (onder meer de actualiteitenrubrieken) inhoudelijk te laten samenwerken blijft het vooralsnog stil. Misschien omdat dat raakt aan de discussie over de steeds lastiger vol te houden spagaat waarin de omroepverenigingen zich bevinden. Ze moeten hun eigen identiteit benadrukken om leden (en dus geld) te behouden maar worden tegelijkertijd door de bezuinigingen gedwongen samen te werken en hun identiteit daarmee ondergeschikt te maken aan het grotere geheel.

Die spagaat werd ook weer zichtbaar bij de presentatie van de nieuwe vormgeving van de publieke omroep in het Stedelijk Museum vorige week (Kosten: één miljoen euro). Vanaf vandaag hebben de drie netten één gezamenlijk logo. Dat logo heeft wel op elk net een andere kleur om de identiteit per net te benadrukken. Maar binnen die gezamenlijke vormgeving heeft ook elke omroep zijn eigen stijl en logo. Zo presenteerden de EO en de NCRV vorige week ook allebei een nieuwe huisstijl.

Voorzitter van de ondernemingsraad van de EO, Wytze Bijleveld, noemt de presentatie van die nieuwe vormgevingen van de publieke omroepen ,,vreselijk getimed''. ,,Ik heb me daar wel over verbaasd, maar dat zijn natuurlijk processen die een hele tijd geleden zijn ingezet.''

Deze week heeft de EO het reorganisatieplan aan de vakbonden en de ondernemingsraad gestuurd. Bijleveld verwacht dat ,,nu bekend wordt om welke stoelen het gaat'' weerstand zal ontstaan. ,,In het algemeen heeft het ook mij verbaasd dat die weerstand er binnen de omroep tot nu toe niet is.'' Daardoor ontstaan speculaties over dat het geld er wel makkelijk te halen zal zijn, erkent Bijleveld. Maar dat is volgens hem niet het geval. ,,Alleen de salarissen van de directie wijzen erop dat er meer geld in de omroep gaat dan nodig is. McKinsey heeft ook in het rapport over de omroep geschreven dat Nederland de goedkoopste goed werkende publieke omroep heeft van alle ons omringende landen.''

Volgens Ton Gerrits van Radio 1 ,,hebben we een klein probleempje'' als eind deze maand blijkt dat wél bezuinigd wordt op programma's. ,,McKinsey heeft de richting aangegeven.

Er kan door de omroepen veel bezuinigd worden op de kosten van de staven door intensiever samen te werken en op de inkoop van faciliteiten. Alleen al bij alle radiostudio's kan twee miljoen euro bezuinigd worden als ze beter benut worden, nu staan ze gemiddeld meer dan de helft van de tijd leeg. Ik ben heel benieuwd wat de omroepbazen straks kiezen: het hebben van een eigen studio, of mensen.''