Oranje heeft behoefte aan duidelijke leider

Johan Cruijff en Ruud Gullit waren natuurlijke leiders die het Nederlands elftal naar topprestaties dirigeerden. De vraag is wie nu Oranje de weg wijst nu het op weg naar het EK van volgend jaar in een dip zit.

Vanaf zijn aanstelling, in februari 2002, hamert Dick Advocaat er al op dat de spelers van het Nederlands elftal elkaar in het veld beter moeten coachen. ,,Ze corrigeren elkaar niet'', constateert de bondscoach nog immer na anderhalf jaar.

Schuilt hier misschien het probleem bij een verzameling toptalenten die onder contract staan bij de beste clubs van Europa, maar met moeite van voetbaldwergen als Moldavië en Wit-Rusland kunnen winnen? Een groep miljonairs die veel te vroeg rijk waren en het voor het geld niet meer hoeven doen worstelen momenteel vooral met zichzelf. Een duidelijke leider ontbreekt. De hiërarchie is uitgesmeerd over een aantal ego's. Als er orde op zaken moet worden gesteld worden de kool en de geit gespaard. De media zijn nu de gemeenschappelijke vijand. Vandaar dat Patrick Kluivert gisteren niet op de persconferentie verscheen.

Nadat Frank de Boer onlangs in Brussel – na België-Nederland – aankondigde dat het zo niet langer kon, deed Phillip Cocu een poging de eenheid binnen Oranje te verbeteren. Hij nam het initiatief voor een groepsgesprek waarin iedereen elkaar de waarheid moest zeggen. Er staat ongeveer de doodstraf op om over dat onderhoud van deze week naar buiten te treden, dus deed Cocu dat gisteren ook niet. ,,De uitkomst was positief'', wil hij er slechts over kwijt. Qua persoonlijkheid, spelinzicht en ervaring zou Cocu de leider van Oranje moeten zijn. Misschien nog wel eerder dan de werkelijke aanvoerder Frank de Boer. Maar bondscoach Advocaat constateert dat beiden er eigenlijk niet voor in de wieg zijn gelegd.

Oranje mist een dirigent in het veld die een verlengstuk van de bondscoach is. Zoals Cruijff en Gullit onder Michels. In 1994 ging Advocaat met arrivé's als Rijkaard, Koeman en Wouters naar het WK. Hij kwam er niet ver mee omdat ze aan het einde van hun loopbaan waren. ,,Maar ik had het als coach wel een stuk gemakkelijker.''

Cocu beseft dat hij status mist om de lakens uit te delen binnen het Nederlands elftal. ,,Ik ben geen Cruijff, Van Hanegem of Van Basten, maar als international heb ik wel een verantwoordelijkheidsgevoel.'' Tegen België liep hij zich zo te ergeren dat hij tegen twee gele kaarten aanliep en dus van het veld werd gestuurd. Cocu vindt dat hij juist wél tijdens de wedstrijd een medespeler aanspreekt op zijn spel. ,,Niet iedereen heeft dat in zich. Bij mij is dat vanzelf zo gegroeid. Ik breng in dit opzicht wat ik kan. Zonder aanzien des persoons. Ook bij Barcelona kan ik spelers in de wedstrijd terecht wijzen met wie ik buiten het veld heel goed opschiet. Waarom niet? Ik zeg het altijd in het belang van de teamprestatie. En het klinkt dan heel direct. Je kunt niet in een wedstrijd zeggen: `Zeg, als je even tijd hebt, wil je dan terugkomen?''

Cocu ontkent dat enkele spelers een status aparte hebben binnen het Nederlands elftal. ,,Ja, ook Edgar Davids wordt gecorrigeerd als hij zich niet aan de afspraken houdt.'' Juist Davids ligt niet lekker in de groep. Hij kan nog wel eens als een gifkikker uit de hoek komen of zich afsluiten voor zijn omgeving. Advocaat neemt het echter voor hem op. In tegenstelling tot Seedorf, die te veel zijn eigen wedstrijd speelde, zal hij de energieke middenvelder blijven selecteren als hij in vorm is. ,,Want hij gaat altijd voorop in de strijd.''

Spelers als Van Bommel, Van der Vaart en Sneijder ondervinden dat in het Nederlands elftal wel sprake is van een hiërarchie. Zij hebben zich pas de laatste jaren bij het keurkorps gevoegd dat in '98 (WK) en 2000 (EK) de halve finales wist te bereiken van een eindtoernooi. Ook Van Bommel (aanvoerder PSV) heeft het in zich een leidersrol te vervullen. Maar in Wenen blies hij op het verkeerde moment hoog van de toren, zo onthulde Advocaat gisteren. Van Bommel speelde aanvankelijk zelf matig en toen Oranje eenmaal een comfortabele voorsprong had en hij beter ging spelen, corrigeerde hij ploeggenoten. Daardoor botste hij met Davids tot in de kleedkamer. ,,Maar als Edgar hem toen wees op de hiërarchie is dat onjuist. Je status wordt bepaald door je inbreng en niet door de club waarvoor je uitkomt'', aldus Advocaat.

Van Bommel is een speler die uitgaat van het principe: het doel heiligt de middelen. De overtreding van Roy Keane op Marc Overmars in de tweede minuut van de desastreuze wedstrijd voor Oranje in Dublin tegen Ierland, heeft hij vaak als voorbeeld genoemd. ,,Met zo'n optreden geef je de tegenstander de indruk dat er vandaag niets te halen valt. Als we de komende dagen twee keer een draak van een wedstrijd spelen en toch zes punten halen, hoor je mij niet klagen.''

Het imago van het Nederlands elftal heeft een deuk opgelopen. Driekwart van de Nederlanders vindt de internationals verwende miljonairs die zich onvoldoende inzetten. Cocu: ,,Als het minder gaat is dat een vorm van kritiek die je kunt verwachten. Ik word er wel een beetje misselijk van dat er allerlei randzaken bij worden gesleept. Zo mochten wij niet vliegen naar Brussel, maar moesten we met de bus. En slapen we in veel te chique hotels. Die zaken zijn toch al jaren hetzelfde? Er zit bovendien weinig verschil tussen deze groep en de spelers van '98 en 2000.''

Van Bommel beseft dat er in Nederland zestien miljoen bondscoaches rondlopen. ,,Mijn vrienden en ik scholden in '94, '96 en '98 ook op spelers als ze niet goed speelden. Het Nederlands elftal wordt nu eenmaal op een emotionele wijze gevolgd. Het is niet prettig zoiets te horen. Als international wil je toch het liefst iedereen tevreden stellen.''

Hij is er van overtuigd dat de spelers de komende twee cruciale duels tot de bodem zullen gaan. ,,De generatie die afscheid neemt zal dat niet willen doen door nog een keer een eindtoernooi te missen. En voor jonge spelers is het belangrijk voor hun ontwikkeling.''