Jeugdleger Zimbabwe laat diepe littekens achter

Hoe Zimbabwe moorddadige jeugdbendes kweekt. Daarover verscheen vandaag een verpletterend rapport.

De regering van Zimbabwe dwingt schoolverlaters om andersdenkenden binnen hun eigen gemeenschap te terroriseren. Dat gebeurt in het kader van een verplichte paramilitaire training.

De jeugdmilities knappen het vuile werk op voor regeringspartij Zanu-PF. Ze moorden, mishandelen, vernielen en verkrachten, vaak onder invloed van drank of drugs. ,,Wij zijn het B-team van Zanu-PF'', zegt een van de jongeren. ,,Het leger is het A-team en wij doen de zaakjes die de regering het leger niet wil laten doen.''

Dat staat in het rapport Training voor het nationale jeugdleger – `vorming van jongeren op een waarlijk Zimbabweaanse manier' van The Solidarity Peace Trust dat vanmorgen in Johannesburg is gepresenteerd. Het rapport schetst opzet en werkwijze van de militie. Het laat ook oud-militieleden en slachtoffers aan het woord.

Het plan voor de jeugdmilitie is eind 2000 bedacht door de inmiddels overleden minister van Jeugdzaken Border Gezi. Jongeren van 10 tot 30 jaar moesten allerlei vaardigheden opdoen zodat ze makkelijker aan werk konden komen. Hun vaderlandslievendheid moest worden bevorderd, hun gevoel voor normen en waarden gepolijst. Door die scholing zou de verspreiding van aids worden beperkt, het aantal tienerzwangerschappen verminderen en alcohol- en drugsmisbruik worden tegengegaan.

Dat was de theorie die als façade diende. De praktijk zag er heel anders uit. Een groot aantal jongeren werd gedwongen mee te doen aan de training hoewel deelname in het begin officieel vrijwillig was. Ze moesten marcheren en exerceren en kregen wapentraining. Ze leerden strijdliederen zingen en slogans scanderen ter ondersteuning van regeringspartij Zanu-PF. Ze werden ook politiek geschoold aan de hand van een leerboek dat volledig uit toespraken van president Robert Mugabe bestond.

Sinds november 2001 zet de regering jeugdmilities in om de oppositie te onderdrukken. Een jaar daarvoor had voor het eerst sinds de onafhankelijkheid een oppositiepartij van betekenis de kop opgestoken: de MDC. Bij de parlementsverkiezingen in de zomer van 2000 had de oppositie bijna evenveel zetels als de regeringspartij gehaald. Verlies van Mugabe bij de presidentsverkiezingen van maart 2002 moest kost wat kost worden voorkomen. Rond de jaarwisseling 2002 pleegden jeugdmilities zeven politieke moorden. Dat was het begin van een geweldsspiraal.

Jeugdmilities speelden een sleutelrol bij de presidentsverkiezingen van vorig jaar en bij alle lokale en regionale verkiezingen die daarna nog volgden, aldus het vandaag verschenen rapport. Dat bleek ook afgelopen weekend weer bij plaatselijke verkiezingen toen jeugdmilities mochten zorgen `voor de veiligheid' bij een groot aantal stembureaus. Het nationale leger voerde de afgelopen twee jaar een ware heksenjacht tegen (vermeende) aanhangers van de oppositie, vaak met (stilzwijgende) steun van partijbestuurders en politie. Daarbij maakten ze gebruik van bijlen, prikkeldraad, ijzeren staven, kettingen, messen en schroevendraaiers. Met geweld zagen ze er ook op toe op toe dat sympathisanten van de oppositie niet in aanmerking kwamen voor voedselhulp of gezondheidszorg. Hun misdrijven bleven ongestraft.

Militieleden maken slachtoffers maar zijn ook zelf vaak slachtoffer. Omstandigheden in de meeste trainingskampen zijn spartaans en er heerst gebrek aan voedsel. Vrouwelijke leden worden in sommige kampen systematisch verkracht, door jongens én instructeurs. Dat leidt tot ongewenste zwangerschappen en geslachtsziekten. Sommige militieleden kampen met depressies door wat ze hebben gezien en gedaan. Anderen zijn uit weerzin, schaamte of angst naar Zuid-Afrika gevlucht.

Het rapport over het jeugdleger wordt voorafgegaan door een oproep van kerkelijke leiders in Zuidelijk Afrika om het leger onmiddellijk af te schaffen en een onderzoek in te stellen naar de misdaden die de milities hebben begaan. ,,Er is heel wat kwaadaardigheid (..) voor nodig om een hele generatie (..) op te offeren om aan de macht te blijven'', schrijven de kerkelijke leiders. Jongeren worden gehersenspoeld om orders uit te voeren en gewetenloos gecorrumpeerd. ,,Een kanker verspreidt zich over de natie.''

Volgens de leiders is de training ,,schaamteloos ondemocratisch, racistisch en xenofoob''. Ze vragen zich af hoe jongeren die hun eigen gemeenschappen hebben geterroriseerd, weer in de samenleving kunnen worden ingepast. Ze zeggen dat het sociaal weefsel van een natie aan flarden wordt gescheurd.

Inmiddels hebben naar schatting 50.000 jongeren de training van een half jaar gevolgd. Deelname is sinds begin dit jaar verplicht. Alleen wie de training heeft doorlopen komt in aanmerking voor hoger onderwijs of een baan als ambtenaar.