VS met hangende pootjes naar de VN

De VS gaan alsnog naar de VN voor steun in Irak. Een nederlaag voor de haviken, maar de uitkomst staat nog niet vast.

Het Witte Huis ontkende het zelfs gisteren nog en ook de Nederlandse regeringvisite kreeg het niet als zodanig te horen van de Amerikaanse leiders in de Oval Office. Maar de gang van president Bush naar de Verenigde Naties voor meer troepen en geld voor Irak is een ingrijpende Amerikaanse beleidswijziging en de facto een erkenning van fouten in de planning voor naoorlogs Irak. Wat vorige week nog een knievalletje leek, begint inmiddels de contouren van een dramatische knieval aan te nemen.

De wereldgemeenschap moet nog niet te vroeg juichen en denken dat hiermee de unilaterale reflexen van deze verdeelde regering abrupt zijn weggesleten. VN-diplomaten verwachten dat er zware onderhandelingen in het verschiet liggen. Maar de Amerikaanse bedeltocht naar de VN is verstrekkend, en niets minder dan gezichtsverlies voor de haviken in de Bush-clan.

Een jaar geleden nog zei president Bush dat de VN ,,irrelevant'' zouden worden als zij de Amerikanen niet zouden steunen in hun aanpak van Saddam Hussein. Tijdens de oorlog predikten sommige unilaterale ijzervreters in en rond de Amerikaanse regering openlijk de ondergang van de door hen zo verfoeide VN. De volkerenorganisatie steunde de Verenigde Staten inderdaad niet, maar nu de Vietnamisering van naoorlogs Irak in volle gang is en de Amerikanen het niet alleen afkunnen bij hun `bezetting', komt de regering-Bush bijna met hangende pootjes terug naar de VN. De `goedwillende hegemoon' blijkt toch niet alles alleen af te kunnen, hoe groot de militaire hypermacht ook is en hoe gespierd de taal het afgelopen jaar ook was.

Zo staat in de gisteren verspreide ontwerpresolutie, waarover nu de onderhandelingen zullen beginnen, dat de VS als commandant van de beoogde multinationale vredesmacht in Irak elke zes maanden moeten rapporteren aan de VN-Veiligheidsraad. Dat alleen al is een gruwel voor de opper-ijzervreter en minister van Defensie Rumsfeld. Was het niet deze Rumsfeld die de afgelopen vijf maanden zei dat alles prima verliep in Irak en met medewerking van het Witte Huis de VN zoveel mogelijk buiten de deur hield? Diezelfde Rumsfeld, die van Irak, na de verwijdering van Saddam, een soort Amerikaans protectoraat wilde maken?

Internationale topdiplomaten vatten de nieuwe realiteit gisteravond zo samen: een nederlaag voor Rumsfeld, [en dus] een overwinning voor zijn multilateraler ingestelde rivaal minister van Buitenlandse Zaken Powell, die met steun van Amerika's hoogste militairen Bush dinsdag wist te winnen voor een grotere VN-rol; een jaar nadat hij Bush, tot ergernis van de neoconservatieven, wist te winnen voor de vorige diplomatieke gang naar de VN.

,,De vlag hangt niet uit, maar dit is een goede dag voor de VN. Een paar maanden geleden was het einde van de VN nog daar volgens sommigen'', zei een VN-diplomaat gisteravond vanuit New York. ,,Een goede dag ook voor Europa'', meende een medewerker van Europa's buitenlandcoördinator Solana. ,,Rumsfeld is terug in zijn hok. Powell wint aan gewicht'', zei een andere Europese diplomaat. ,,Wij als Europa hebben driekwart jaar in de ijskast gezeten in Washington. Misschien dat we nu weer samen aan het werk kunnen.''

Met zijn `terugkeer' naar de VN bekeert president Bush zich niet tot het multilateralisme, maar betoont hij zich veeleer een pragmaticus. Bush wendt zich tot de VN om noodhulp, die als een soort wegenwacht wordt ingeschakeld om Amerika te redden in Irak. Het Amerikaanse dodental, de stijgende kosten, het gebrek aan voldoende troepen, de blamage van de aanhoudende bomaanslagen (vooral die op het VN-kantoor in Bagdad met toevalligerwijs een Congresdelegatie ter plekke), de groeiende kritiek ook onder partijgenoten, de naderende presidentscampagne en daarmee mogelijk naderende tijdnood, dát hele complex van groeiend onheil probeert Bush nu in te dammen door de operatie alsnog te internationaliseren.

Maar het is voorlopig slechts een gedeeltelijke internationalisering en beperkte deling van verantwoordelijkheid: politiek houden de VS via Irak-bestuurder Bremer de leiding in handen, met de VN in een soort adviserende bijrol. Hierin schuilen dan ook de kernvragen: zijn de concessies in de ontwerpresolutie voldoende om de steun van, bijvoorbeeld, Frankrijk en Rusland te winnen? En vervolgens potentiële troepenleveranciers als India, Pakistan en Turkije te bewegen tot het sturen van tienduizenden troepen? Zullen de verdeeldheid en diepe wrevel van vóór de oorlog niet opnieuw opspelen? Of is Bush bereid in het stof te bijten en nog meer concessies te doen? Kortom, welke prijs willen de VS betalen voor hun gang naar de VN?

Hoge VN-diplomaten verwachten zware, niet te voorspellen onderhandelingen. Volgens hen is de nu door Amerika voorgestelde structuur van de vredesmacht geen groot struikelblok. Dat een door de VN gesteunde vredesmacht in Irak, aldus de ontwerpresolutie, geleid wordt door een Amerikaanse commandant, met de VS als grootste troepenleverancier, is eerder vertoond: in Bosnië en Somalië bijvoorbeeld. En het is de vraag of veel leden van de Veiligheidsraad zelf, met uitzondering van Pakistan, zelf troepen willen sturen naar Irak.

De problemen zullen eerder op politiek vlak rijzen, verwachten diplomaten. De VS vragen de VN de door hen benoemde Iraakse regeringsraad goed te keuren als voornaamste orgaan van Iraks interim-bestuur. Die raad moet samen met de VN en Bremer een tijdschema en programma voor een nieuwe grondwet en verkiezingen in Irak opstellen. Maar deze raad erkennen was eerder al een probleem voor de VN, de Arabische Liga en internationale organisaties als de Wereldbank en het IMF. Zou dat nu plotseling veranderen?

De wereldgemeenschap is het op zichzelf erover eens dat Irak zo snel mogelijk een soevereine staat moet worden. Maar wie dit proces moet leiden en begeleiden, blijft inzet van felle discussie. De keuze, de VN alleen, de VN samen met de VS, of de VS voorop met de VN in een ondergeschikte rol, wordt de komende weken gemaakt.