`Strijd verplaatst zich naar bureaus'

Zonder wederopbouw van de staat is een vredesmissie in Liberia tot mislukken gedoemd. Gesprek met de Amerikaanse VN-gezant voor Liberia Jacques Klein.

Als de VN-gezant voor Liberia als een wervelwind zijn kantoor binnenstormt in de Liberiaanse hoofdstad Monrovia, richt hij zich eerst tot zijn secretaresse. ,,Help me herinneren dat ik de minister van Onderwijs bel om te zeggen dat we de schooluniformen gaan afschaffen. Daar hebben de mensen helemaal geen geld voor.'' Even later in de salon zegt Jacques Klein: ,,Liberia moet van de grond af aan weer worden opgebouwd.''

Volgens Klein moeten de Verenigde Naties niet alleen een vredesmacht naar Liberia sturen van zeker 10.000, liefst 15.000 man. Ze moeten ook aan `nation building' doen, de versterking van de staat. Het zou voor het eerst zijn dat de VN zich zo intensief met een Afrikaans land bezighouden.

Klein was eerder de speciale VN-gezant voor Bosnië. Hij staat bekend als een eigenzinnig en uitgesproken man.

Op dit moment zijn er ruim tweeduizend man aan West-Afrikaanse vredestroepen in Liberia. Wanneer kan een vredesmacht van de VN hen vervangen?

,,Er is deze week een VN-team in Monrovia om te inventariseren waar allemaal behoefte aan is: demobilisatie, demilitarisatie, gezondheidszorg, onderwijs, etcetera. Hun rapport moet eind deze week naar New York zodat het rond 17 september voorgelegd kan worden aan de Veiligheidsraad. Op 1 oktober hoop ik dan mijn mandaat te krijgen. Vervolgens zetten we vijftienhonderd Nigeriaanse militairen die nu al in het land zijn een blauwe helm op. Zij vormen de basis van de VN-operatie. Daarna verwacht ik een paar duizend VN-soldaten uit Bangladesh, Pakistan, India en hopelijk ook uit Europese landen. Het gaat ongeveer vier maanden kosten om de hele missie van de grond te krijgen.''

Welke rol zouden de VS moeten spelen?

,,President Bush heeft gezegd dat de Amerikaanse oorlogsschepen met ruim 2.200 mariniers die nu voor de kust van Liberia liggen, daar uiterlijk 1 oktober weg moeten zijn. Hij wil geen lange-termijn betrokkenheid. Maar als de VS geen blauwhelmen leveren, zouden ze in elk geval de training van een nieuw nationaal leger op zich kunnen nemen. Dat idee wordt door de Amerikaanse ambassadeur in Liberia gesteund. Zo'n leger zou moeten bestaan uit 5.000 man van verschillende etnische groeperingen.''

Welk bedrag heeft u nodig voor de wederopbouw van het land?

,,Oud-president Charles Taylor heeft Liberia volledig leeggeroofd. Ik heb zeker drie- tot vierhonderd miljoen dollar nodig om de economische infrastructuur te herstellen. We willen het staatsapparaat helemaal opnieuw opbouwen. Van het elektriciteitsnet tot het leger en de politie. De Liberiaanse politie is corrupt tot op het bot, iedereen moet eruit. Ik wil nieuwe mensen opleiden en de komende twee jaar hun salarissen betalen. Dat heb ik ook in Bosnië gedaan. Maar zo'n project kost geld. Liberia's buurlanden – Sierra Leone, Guinee en Ivoorkust – hebben dat niet. Nigeria heeft al twee tot drie miljard dollar besteed aan het oplossen van de crises in de regio.''

,,We hebben dus westerse steun nodig, we hebben Europese technici nodig. Als we geen Europese vredestroepen krijgen, wordt het lastig om Europese investeerders aan te trekken. Ik wil hen ervan overtuigen dat Liberia een enorm economisch potentieel heeft. Er is ijzererts, goud, rubber, diamanten en hout. Liberia importeert rijst terwijl het een van de natste landen van Afrika is. Waarom kunnen we zelf geen rijstvelden aanleggen?''

Wat als u geen geld krijgt voor de wederopbouw?

,,Dan mislukt deze missie.''

Wat wordt uw prioriteit als de VN-vredesmacht operationeel is?

,,Ontwapening. We moeten er zo snel mogelijk voor zorgen dat burgers terug naar hun dorpen kunnen zonder dat er iemand met een kalasjnikov uit de bush tevoorschijn komt om ze dood te schieten. Maar dan wordt het probleem: hoe kun je al die duizenden jongeren die gevochten hebben, die nooit een fatsoenlijke opleiding hebben gehad en hoogstwaarschijnlijk getraumatiseerd zijn, straks weer opnemen in de maatschappij? De Liberiaanse economie, voorzover je daar al van kunt spreken, is daar niet toe in staat.''

,,Ik kijk uit naar het aantreden op 14 oktober van de overgangsregering, zodat we met een groep technocraten aan de slag kunnen. De nieuwe president lijkt me een eerlijk man. Maar hoeveel gezag heeft hij? In de regering zitten straks drie strijdende partijen die het gevecht van de bush naar de bureaus hebben verplaatst. Hun strijd gaat straks gewoon door, over geld, macht, de ministeries.''

Het VN-tribunaal voor Sierra Leone heeft een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen de voormalige president Charles Taylor. Maar vorige maand ging hij onder grote internationale druk in ballingschap in Nigeria. Ontloopt hij nu zijn straf?

,,Taylor zou hier nooit gearresteerd zijn. Dit was de enige manier om van hem af te komen. Het was niet de beste oplossing maar gezien de omstandigheden wel de meest elegante. Ik heb eerder gezegd: Charles Taylor met een mobiele telefoon is hetzelfde als een regering in ballingschap. Dat geloof ik nog steeds. Maar de Nigeriaanse regering heeft strenge voorwaarden gesteld aan zijn verblijf. Als Taylor zich daar niet aan houdt, kan hij het land worden uitgezet. Het arrestatiebevel dat tegen hem is uitgevaardigd blijft geldig. Ik denk dan ook dat hij op een dag berecht zal worden.''