Marisa van Eyle draagt de voorstelling `Annie M.G.'

Wat er ook verder over Annie M.G. te zeggen valt, één ding staat vast: Marisa van Eyle speelt een fenomenale benadering van Annie M.G. Schmidt. Na de eerste minuten, waarin we even aan haar moeten wennen, valt volop in haar te geloven. Het hoofd steeds dieper tussen de opgetrokken schouders, de hand aan de kin, de pruik steeds witter, de sigaret tussen de vingers, het alsmaar moeizamere lopen en vooral de stem – die slepende stem die laconiek, nee stoïcijns, bijna toonloos soms, alles kon zeggen. Van Eyle is een actrice die zelfs aan een enkel ,,oh'' een komische lading kan geven. Ze kent het effect van haar intonatie, net als Annie Schmidt zelf dat kende, en daar maakt ze maximaal gebruik van.

Annie M.G., de dochter van de dominee, het nieuwe stuk van Ton Vorstenbosch, gaat over een vrouw die evenzeer nationaal bezit was als koningin Wilhemina, over wie zijn vorige succesvoorstelling ging. Hier was het hem, zo te zien, vooral te doen om het contrast tussen de publieke figuur – de schrijfster die op latere leeftijd de leukste oma van Nederland leek te zijn – en de vrouw die thuis ook haar minder charmante kant liet zien, niet vrij van dwingelandij en ook niet wars van kwetsende opmerkingen. In levendige scènes laat Vorstenbosch daar krasse voorbeelden van zien, waar ook vaak om te lachen valt. Zo malicieus komt zijn Annie af en toe uit de hoek.

De voorstelling begint in 1981, als haar man Dick dood is, en eindigt in 1995, aan de letterlijke vooravond van haar eigen zelfgekozen overlijden. Over het onweerstaanbare oeuvre dat ze voordien heeft geschreven, gaat dit stuk niet. Wel over het feit, dat het daarna minder werd – al komen we niet te weten wàt er dan minder was. Het gevolg is, dat ook haar intense populariteit enigszins in de lucht komt te hangen. Want waarom bedekt iedereen dat latere werk met de mantel der liefde, als Annie M.G. geen enkele poging doet te verklaren waarom haar eerdere werk de Nederlandse volksziel zo diep raakte? Waarom dat gedweep van haar entourage, waarom die onophoudelijke reeks huldeblijken? Wij in de zaal weten natuurlijk wel wat eraan vooraf ging, maar het doet wat wonderlijk aan om daar goeddeels aan voorbij te gaan. Je zou bijna denken, dat het hele Nederlandse volk zich geweldig heeft vergist in zijn bewondering voor Annie M.G. Schmidt.

Annie M.G. is een biografisch stuk, dat – blijkens de biografie van Annejet van der Zijl – tamelijk dicht bij de huiselijke werkelijkheid van de schrijfster staat. En ook wat er is verzonnen, doet doorgaans plausibel aan. Of ze nu wel of niet naar de P.C. Hooftprijs hunkerde, zoals Vorstenbosch suggereert, is minder van belang. Dat ze die niet kreeg, leidt in elk geval tot een vaardig geschreven scène. Maar ook de vraag of Annie Schmidt die literaire erkenning wel of niet had moeten krijgen, blijft verder hangen. Veel liever gaat Vorstenbosch na het verlossende telefoontje weer verder met het ontluisteren van de entourage. Soms lijkt het alsof hij dáár de meeste aardigheid in had. Af en toe is Annie Schmidt slechts een luchtledig temidden van het gebakkelei van haar omgeving. Aangenomen echter, dat ze inderdaad zo veel uitvreters om zich heen had – waarom werden die dan zo lang gedoogd door een vrouw die blijkbaar heel goed van zich kon afbijten? En trouwens: was er niet ook méér te zeggen over de dilemma's van een zoon, die zo'n vrouw als moeder heeft?

Zo stipt de schrijver van alles aan, zonder ergens echt zijn tanden in te zetten. Tekenend is ook de inconsequente manier waarop hij omspringt met de personages, van wie er nog heel wat in leven zijn. Sommigen behielden hun echte naam: zoon Flip, de oude vriendin Jeanne Roos en de behulpzame buurvrouw Dieuwer. Maar anderen kregen schuilnamen: het esoterische paar Diederik en Els, in wie een vileine persiflage op het cabaretechtpaar George en Ank Groot te vermoeden valt, de schoondochter en zelfs het kleinkind. Daar is geen touw aan vast te knopen.

Strakker is de regie van Mette Bouhuijs. Ze koos voor een lichte stijl, die het felle realisme van de ruzies tempert, de grappen terdege hun doel laat treffen en de acht acteurs tot een hecht ensemble maakt. Mooi vind ik ook de manier waarop Marisa van Eyle toch meestal centraal blijft staan. Met kleine gebaartjes, en een subtiele suggestie van wrange tragiek tussen de wisecracks door. Annie M.G. is dan ook vooral háár voorstelling.

Voorstelling: Annie M.G., de dochter van de dominee, van Ton Vorstenbosch, door stichting SIP. Decor: Jan Klatter. Regie: Mette Bouhuijs. Gezien: 3/9 in de Stadsschouwburg, Utrecht. Tournee t/m 20/1. Inl. (0900) 9203, www.senf.nl