Koningsdrama Hugo Claus vol taalrijk pathos

De politieke satire is een van de literaire genres die de Vlaamse auteur Hugo Claus beoefent. Tot op zekere hoogte is Het verdriet van België een satirische roman over de houding van de Vlamingen in de Tweede Wereldoorlog. Zijn meest effectieve toneelstuk is Het leven en de werken van Leopold II (1969) met als ondertitel `29 taferelen uit de Belgische Oudheid'. Voor het Theaterfestival 2003 is deze voorstelling uitverkoren en uitsluitend in De Bottelarij in Brussel te zien.

Die `Belgische Oudheid' is door Claus goed gekozen. Hij verhaalt over het leven van de Belgische koning Leopold II (1835-1909) die uit pure machtswellust en een intens, bijna kinderlijk verlangen naar rijkdom, Congo bij België inlijfde en het land volledig te gronde richtte. In België wordt deze prehistorie het liefst onder het zand gemoffeld.

In de regie van Raven Ruëll is het oorspronkelijke koningsdrama, door Claus met veel taalrijk pathos opgeroepen, geminimaliseerd tot een plattelandsruzie, pesterig en wel, tussen twistzieke Vlaamse dorpelingen. In een perfect nagebouwde parochiezaal komen ze samen, de koning in onderhemd, de generaal als muziekleraar, de pater in afschuwelijk trainingspak en de koningin als een verongelijkte vrouw die, om haar man te gerieven, een bananenjurkje draagt. Maar het mag niet baten. Alle lust is uit Leopold II verdwenen, het enige dat telt is `Congo! Congo!'

Hoe cynisch en uitbundig-onttronend de regie ook is, er kleven enkele nadelen aan. Er is feitelijk geen sprake van ontwikkeling. Leopold II (Bruno Vanden Broecke) is een heftig acteur met onuitputtelijke energie en navenante dictie, maar hij staan vanaf het begin in een patstelling: Congo is van hem en ondanks alle ellende die hij daar aanrichtte, was het ook `groots' wat de Belgen deden. De personages zitten de hele voorstelling door tegen de achterwand en komen naar voren om hun rol te spelen. Evenals de regie zijn kostumering en vormgeving grauw, welbewust lelijk. Er zitten kleine parels van rollen in, zoals die van Chris Thys als Leopolds moeder, Koen De Graeve als generaal Lambriamont.

Als uitbeelding van een innerlijke, psychologische strijd van een koning die worstelt met zijn verleden, voldoet deze enscenering van Leopold II niet echt. Ik zou meer stilte wensen en meer beschouwing. Daarentegen geven regisseur en spelers een schitterend en ontluisterend portret van hoe hol macht eigenlijk is. Dat het slechts gaat om aangeplakte baarden en gezwollen retoriek.

De enige werkelijk tragische rol is weggelegd voor Gustavo Miranda, een zwarte jongeman die zich als weerloos offer door Leopold en zijn paladijnen laat misbruiken. Het verdriet dat op zijn donkere gezicht met donkere blik ligt is intens.

Voorstelling: Het Theaterfestival. Het leven en de werken van Leopold II van Hugo Claus door KVS/ De Bottelarij. Regie: Raven Ruëll. Gezien: 3/9 De Bottelarij, Delaunaystraat, Brussel. Te zien t/m 11/9 aldaar. Op 6/9 vertrekt er een bus vanaf Stadsschouwburg, Leidseplein, Amsterdam, 15u. Inl. 020-6242 311 en www.theaterfestival.be