De hoerenstraat ligt er verlaten bij

Vijf jaar geleden maakte Zweden met een `feministische' wet, die alleen de hoerenloper veroordeelt, een eind aan de prostitutie. Heeft het geholpen?

De Malmskillnadsgatan, niet ver van het station in het centrum van Stockholm, ligt er verlaten bij. De straat oogt zoals kille, grote straten met fantasieloze kantoorfaçades in alle grote steden ogen. Hier loopt niemand voor zijn plezier. Degenen die hier voorbijgaan verdwijnen meestal snel achter de anonieme ingang van hun kantoor. Vijf jaar geleden vormde deze plek het hart van de straatprostitutie in Stockholm. Vrouwen met iets te blond haar en iets te hoge hakken stonden op de stoep te overleggen met mannen die vanuit hun auto onderhandelden over de prijs.

Maar op 1 januari 1999 maakte Zweden radicaal een einde aan de levendige handel in seks op de Malmskillnadsgatan met een verbod op alle vormen van prostitutie. Een `feministische' wet, waarbij de hoerenloper wordt veroordeeld als hij gepakt wordt en de prostituee als `slachtoffer' vrijuitgaat.

Dat is een kwestie van principe, vindt Lise Bergh van het Zweedse ministerie van Justitie. ,,Prostitutie is een vorm van geweld tegen vrouwen'', zegt Bergh. ,,De Zweedse visie is, dat geen vrouw dit werk vrijwillig doet.'' Natuurlijk moet Nederland het zelf weten, maar het is duidelijk dat Bergh haar verontwaardiging over de Nederlandse en Duitse legalisering van prostitutie maar moeilijk kan onderdrukken. ,,Vraag maar eens aan de Nederlandse politici die de wet hebben gesteund of ze hun dochter in de prostitutie laten gaan'', zegt Bergh. Kennelijk, is haar conclusie, zijn er in hun ogen dus verschillende categorieën van vrouwen. Daar komt bij, aldus Bergh, dat legalisering haar doel voorbijschiet. In Australië is prostitutie al langer toegestaan. En de cijfers laten zien dat het aantal bordelen sindsdien alleen maar is toegenomen – óók de illegale. Dus criminaliteit wordt met legalisatie niet per definitie bestreden.

Bergh weet ook wel, dat prostitutie met de wet niet geheel zal worden uitbannen, net zo min als een wet die het doden van mensen verbiedt voorkomt dat er gemoord wordt. Maar volgens een eerste evaluatie is de straatprostitutie in Stockholm, Gotenburg en Malmö, de drie grote steden, ongeveer gehalveerd. Ook gaan er vrijwel geen nieuwe vrouwen meer de prostitutie in. En Zweden is onaantrekkelijk geworden voor vrouwenhandel – althans als eindstation, het is nog wel een doorvoerland voor vrouwen uit Baltische landen.

Critici zeggen dat internet in Zweden de afgelopen vijf jaar een drukke marktplaats voor vraag en aanbod van seks is geworden. Kenneth Fredlund, een van de drie Stockholmse politieagenten die zich met de bestrijding van prostitutie bezighoudt, bevestigt dat. ,,Vooral vrouwen uit de Baltische landen en Rusland zijn hier naartoe gekomen'', zegt Fredlund. ,,Ze hebben hun eigen homepage op internet, waarvan het adres regelmatig verandert. Verder werken ze gewoon in huis of appartement.'' Volgens Fredlund kunnen ze met drie agenten voor heel Stockholm (,,We zouden er vijftien tot twintig moeten hebben, maar het is een kwestie van prioriteit bij de politietop.'') niet meer bereiken dan het probleem binnen ,,acceptabele'' grenzen te houden.

Een Zweedse prostituee die via een escortservice werkt, vertelde tegen het persbureau Reuters dat de meeste bureaus in handen zijn van criminelen. Mannen die van zo'n crimineel bureau gebruikmaken, worden regelmatig beroofd. Daarvan heeft Fredlund nog nooit gehoord. Het zou inderdaad kunnen dat ze niet naar de politie gaan. Want wat moeten ze zeggen?

Zweden telde voor invoering van de prostitutiewet volgens cijfers van de politie zo'n 2.500 hoeren, 125.000 mannen maakten jaarlijks één of meer keren gebruik van hun diensten. Daarbij steken de cijfers van het aantal mannen dat sindsdien is aangehouden nogal mager af; niet meer dan zo'n honderd per jaar, waarvan er enkele tientallen daadwerkelijk worden vervolgd en veroordeeld. Prostituees werken vaak niet mee aan rechtszaken en de bewijsvoering is moeilijk. Hoe weet je dat het om betaalde seks gaat? Zelfs onderhandelen daarover is strafbaar, maar de politie kan daar onmogelijk met de neus op staan.

Ondanks het beperkte juridische succes is Bergh tevreden. ,,De Zweedse wet die het verbiedt om je kind te slaan was bij invoering 25 jaar geleden ook omstreden'', zegt Bergh. ,,Maar die wet heeft ideeën over hoe je kinderen behandelt gunstig beïnvloed. En heeft daarmee ook zijn normerende werk in de samenleving gedaan. Datzelfde geldt voor de prostitutiewet.'' Bergh weet zich gesteund door het overgrote deel van de Zweden.

Volgens maatschappelijk werkster Agneta Borg, die in haar leven met zeker 1.500 hoeren heeft gewerkt (,,nooit heeft er één tegen me gezegd dat ze voor dit werk gekozen heeft''), is het aantal straatprostituees drastisch verminderd. ,,Vroeger zagen we zo'n 350 vrouwen per jaar, nu minder dan tweehonderd'', zegt Borg in het Stockholmse centrum voor noodhulp, een onopvallend kantoor in de wijk Södermalm. Ook Borg is blij met de wet. Het verandert de mentaliteit. Ze heeft dat gemerkt in haar contacten met de politie. ,,Als prostituees vroeger zeiden dat ze mishandeld of verkracht waren, reageerde de politie vaak met: `eigen schuld'. Nu worden de vrouwen serieus genomen en krijgen ze de kans eruit te stappen.''

Voor de argumenten van de tegenstanders is Borg niet gevoelig. Dat hoeren ondergronds zouden gaan? Niemand weet het. Dat verlegen mannen en gehandicapten nergens meer aan hun trekken kunnen komen? De meeste hoerenlopers zijn gewoon getrouwde mannen. Dat heroïnehoeren, die het toch al zo moeilijk hebben, nu nauwelijks nog aan hun geld kunnen komen? Maar je zegt ook niet dat mannelijke heroïneverslaafden wat gemakkelijker hun geld bij elkaar moeten kunnen stelen, en dus tussen twaalf en twee uur in winkels hun gang mogen gaan.

Echt kwaad maakt Borg zich over mannen die zeggen dat zo het risico op verkrachtingen toeneemt. ,,Kennelijk moeten we het normaal vinden dat mannen hun seksleven niet onder controle kunnen houden. Die mannen hebben geen prostituee nodig, maar een psychiater.''

Op de Malmskillnadsgatan is op deze zonnige middag om een uur of drie geen politieagent te bekennen. Ineens is daar een auto, dubbel geparkeerd. De bestuurder kijkt schichtig om zich heen. Een vrouw, met ingevallen wangen en een lege blik in de ogen, komt van de overkant aangelopen. De twee praten even en de auto rijdt weg. De vrouw kijkt om zich heen, loopt weg en verdwijnt in een zijstraat. De onderhandelingen over de prijs voor haar diensten zullen ongetwijfeld elders worden voortgezet.