`Aanpak prepensioen is brandbom'

Voor je 65ste stoppen met werken moet heel onaantrekkelijk worden. Vutters moeten vooraf belasting gaan betalen. Maar gaat dit werken?

Een forse fiscale voorheffing voor mensen die met de vut gaan; is het een serieus voorstel of is het een proefballon? Partijgenoot Gerda Verburg van minister De Geus (Sociale Zaken, CDA) zegt het in ieder geval allemaal nog te moeten zien. ,,Wij gaan hier niet voetstoots mee akkoord. Dit ligt niet in de rede.''

Het voornemen om de vut-regelingen zo onaantrekkelijk te maken door een fiscale voorheffing in te voeren, lekte gisteren uit. Bronnen rondom het kabinet bevestigden dit nieuws. Maar gezien de scherpe afwijzende reacties van coalitiepartijen CDA en D66 is het maar de vraag of het er van komt. En wat gebeurt er als je voor 65ste overlijdt? En is een voorheffing over inkomsten die je pas over een paar jaar krijgt wel juridisch houdbaar? Betrokken ambtenaren konden daar gisteren en vandaag nog geen antwoord op geven.

Een van de belangrijke doelstellingen van het kabinet Balkenende II is om ouderen langer aan het werk te houden. Nu verricht gemiddeld één op de drie mensen tussen de 55 en 65 jaar betaald werk. De anderen hebben vut, prepensioen, WAO, WW, bijstand, een verdienende partner of andere inkomsten.

In het regeerakkoord had het kabinet al opgenomen dat de fiscale voordelen bij vut-regelingen en prepensioen worden afgeschaft. Onlangs werd in de ministerraad besloten dit niet in 2007 maar in 2005 te laten ingaan, wat in dat jaar naar verwachting een besparing van 1,2 miljard euro oplevert. Het voornemen om over de hele vut-uitkering vooraf belasting te heffen kwam daar gisteren bij. Dat zou ook extra inkomsten opleveren, maar later weer minder. Het kabinet hoopt dat de vut hierdoor zo onaantrekkelijk wordt dat mensen langer blijven doorwerken, zodat ze dus langer verdienen en dus bijdragen aan de inkomsten van de staat.

Vut-regelingen stammen uit de jaren zeventig en tachtig. Ze zijn doorgaans in cao's per bedrijf of bedrijfstak afgesloten. Vut werkt volgens het omslagstelsel-principe: wie werkt betaalt premies voor degene die de uitkering geniet. Omdat al langer duidelijk is dat het aantal niet-werkenende ouderen fors gaat toenemen en het aantal premiebetalende werkenden gaat afnemen, worden vut-regeling omgezet in prepensioen. Dit laatste is een individuele regeling: iedereen bouwt met zelf betaalde premies prepensioenrechten op. Zowel de vut-premie als de prepensioenregeling is nog fiscaal aftrekbaar. Op het moment dat het tot uitbetaling komt is inkomstenbelasting verschuldigd. Die fiscale aftrekbaarheid gaat in 2005 verdwijnen, zo wil het kabinet, voor prepensioen en vut.

Volgens cijfers van het ministerie van Sociale Zaken genieten nu 130.000 mensen van een vut-uitkering en 76.000 van prepensioen. Circa 500.000 werknemers werken in sectoren of bij bedrijven waar nog `zuivere' vut-regelingen gelden. Vier miljoenen mensen hebben een prepensioenregeling waar ze premie betalen. Maar omdat sprake is van een lange overgangsituatie betalen van die vier miljoen er circa 2,5 miljoen ook nog vut-premie voor de uitkering aan de huidige vutters. Er zijn ingwikkelde overgangsregelingen nodig omdat bij inwisselen van vut voor prepensioen de oudere werknemers niet genoeg tijd meer hebben of hadden om zelf nog voldoende op te bouwen.

,,We zitten nu midden in de ombouw. Het is een uiterst complex. Met die voorheffing en de afschaffing van de fiscale ondersteuning gooit het kabinet nu even een brandbom naar binnen'', zegt C. Driessen, pensioendeskundige bij de vakcentrale FNV. ,,Werknemers willen straks nog wel prepensioen, maar geen koopkrachtdaling. Dus gaan ze dat op de werkgevers proberen te verhalen.'' Ook derft de staat in de toekomst belastinggeld, zegt Driessen.

Het kabinet denkt juist dat dit niet gebeurt omdat meer mensen blijven werken. Driessen: ,,Niemand weet echt of dit ook zo is. Het Centraal Planbureau kan het allemaal nauwelijks inschatten.'' Minister De Geus was gisteren kort over de plannen. ,,We gaan fors ingrijpen in de vut en prepensioen''.