Werkloze jeugd is niet `verloren'

De FNV heeft een plan voor jeugdige werklozen. De vakbond vreest een nieuwe verloren generatie. `Daar wordt nogal paniekerig over gedaan.'

Fatna Slimani trekt haar schouders op. Recessie, werkloosheid; het zegt haar weinig. Ze wil gewoon in een winkel aan de slag. Het liefst in een kledingzaak. Zorgen maakt ze zich niet. ,,Ik ga lekker een jaartje werken. Pas als het me niet lukt om een baan te vinden, vraag ik een uitkering aan'', zegt Fatna Slimani.

In het CWI in Amsterdam-Oost loopt de 18-jarige schoolverlater verschillende vacaturesites langs. Ze heeft haar vmbo-zorg diploma (voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs) net op zak, maar wil niet in de zorgsector aan de slag. ,,Volgend jaar wil ik een opleiding doen voor stewardess. Nee, niet in de lucht maar op de grond, anders ben je zo veel van huis.''

De school waar Fatna Slimani voor de zomer afscheid van nam, ligt schuin tegenover het CWI-kantoor. Het Montessori College, waar meer dan 1.200 leerlingen van 55 verschillende nationaliteiten naar toe gaan, is een vmbo-school. Een diploma van deze school levert de schoolverlaters, in arbeidsmarktjargon, niet de gewenste starterkwalificatie (opleiding en vaardigheden) op om een goede baan te vinden.

Voor onder meer deze groep jongeren, en natuurlijk zij die helemaal geen diploma hebben, moet de leerplicht worden verlengd van 17 jaar tot 25 jaar, zo heeft de FNV gisteren onder meer voorgesteld in het gepresenteerde Plan Aanpak Jeugdwerkloosheid. En de jongere die te weinig doet om zijn kansen op de arbeidsmarkt te vergroten, verliest het recht op bijstand.

De werkloosheid onder de beroepsbevolking tot 25 jaar is, zo blijkt uit recente cijfers, meer dan twee keer zo hoog als van de gewone werkloosheid (12 procent tegen 5,5 procent). Jaarlijks verlaten er zo'n 40.000 jongeren het onderwijs zonder diploma. De FNV is beducht voor een forse toename van de jeugdwerkloosheid. Het ontstaan van een nieuwe verloren generatie van jongeren die langdurig werkloos blijven, is volgens de vakbond een serieus gevaar.

Jan van Ours, hoogleraar arbeidseconomie aan de Universiteit van Tilburg, relativeert dit. Hij onderzocht de werkloosheidscijfers van de zogenoemde verloren generatie uit de jaren tachtig, jongeren die langdurig werkloos zouden zijn gebleven. De verloren generatie moet volgens Van Ours in 1992 in de leeftijdscategorie 25-34 jaar terug te vinden zijn en in 2002 in de categorie 35-44 jaar. In 1992 bedroeg de gemiddelde werkloosheid in de betreffende categorie 6 procent, tien jaar later is de werkloosheid in deze groep gezakt tot 3 à 4 procent, onder het landelijk gemiddelde. ,,Je ziet weinig van een verloren generatie'', zegt Van Ours. ,,Er wordt een beetje paniekerig gedaan.'' Een voorstander van langere leerplicht is de wetenschapper ook niet. ,,Je gaat een 24-jarige toch niet dwingen om weer in de schoolbanken te zitten?''

Jeugdwerkloosheid kent volgens Van Ours twee typische bewegingen. Als het slecht gaat met de economie loopt die harder op dan de gewone werkloosheid. Maar als het beter gaat, dan neemt de jeugdwerkloosheid ook weer sneller af dan gemiddeld. ,,Jonge mensen hebben vaak tijdelijke contracten en vliegen er dan eerder uit, maar als het beter gaat, worden ze ook weer eerder aangenomen omdat ze goedkoper zijn.''

September is traditiegetrouw de maand dat veel schoolverlaters zich melden bij het CWI. ,,Wij proberen zo veel mogelijk jongeren uit de bijstand te houden en tot nu toe lukt dat aardig'', zegt Dirk Huibers van Maatwerk, een gemeentedienst voor moeilijk plaatsbare werklozen. Huibers is als projectleider verantwoordelijk voor het jongerenloket, dat zich binnen de muren van het CWI in Amsterdam-Oost bevindt. ,,Veel jongeren die hier komen hebben het wel gehad met school, die willen aan het werk.'' Verlenging van de leerplicht ziet Huibers dan ook niet zitten. ,,Het is soms al moeilijk genoeg om bepaalde types in de schoolbanken te houden. Moet je straks proces-verbaal opmaken tegen een 22-jarige die niet meer naar school wil? Dat werkt niet.''

Fatna Slimani is het daar mee eens. ,,De meeste van mijn vrienden hebben al werk, of gaan een vervolgopleiding doen. Mensen moeten dat zelf bepalen. Ik heb ook even geen zin meer in school.''