Mooie verhalen met flarden Strauss

Zelf vond Richard Strauss zijn melodrama Enoch Arden verschrikkelijk. ,,Ik wil niet dat dit ooit tot mijn oeuvre wordt gerekend, want het is een waardeloos gelegenheidswerk, in de slechtste zin van het woord.'' Strauss had Enoch Arden, een tragisch verhaal over liefde en nobele opoffering, in 1897 geschreven om een goede relatie op te bouwen met de acteur Ernst von Possart, de nieuwe baas van de Münchense Hofopera, waar Strauss dirigent was.

De wens van Strauss om Enoch Arden te negeren is goeddeels in vervulling gegaan: de term `melodrama' klinkt al afschrikwekkend genoeg. Het stuk voor piano en declamatie op een tekst van Alfred Tennyson over een tragische geschiedenis van een zeeman is vrijwel vergeten. Maar de laatste jaren waren er wat cd-opnamen met de zanger Jon Vickers en de filmacteur Michael York en ook voor het podium is Enoch Arden herontdekt. Het Vlaamse Muziektheater Transparant geeft er nu voorstellingen van in het Zeeuwse Nazomer Festival in Middelburg en later elders. En ook in andere landen is er belangstelling.

Het zeventig minuten durende Enoch Arden lijkt dan ook aantrekkelijk genoeg: een stuk van de 33-jarige Strauss die zijn succesvolle symfonische gedichten Don Juan, Tod und Verklärung en Till Eulenspiegel al heeft gecomponeerd en die luttele jaren later geruchtmakende operahistorie schrijft met Salome en Elektra. `Melodrama' is objectief gezien gewoon de negentiende-eeuwse vorm van het achttiende-eeuwse recitatief en de voorloper van Schönbergs `Sprechgesang'. Aantrekkelijk is ook de kleine bezetting: een verteller en een pianist. Eric de Kuyper voegt er hier ook nog oude filmfragmenten aan toe, beelden van schepen, zee en land, onder andere uit Op hoop van zegen (1918).

Bij elkaar blijkt Enoch Arden in Middelburg in deze vorm een voorstelling die meer dan curiositeitswaarde heeft. Het lange verhalende gedicht van Tennyson uit 1864 klinkt in de nieuwe prozavertaling van Céline Linssen en in de perfecte voordracht van Dirk Roofthooft als een onderhoudend kort verhaal, dat deels herinnert aan Robinson Crusoë. Enoch en Philip houden van Annie, die uiteindelijk kiest voor Enoch. Als hij na meer dan tien jaar niet terugkomt van zee, trouwt Annie na veel twijfels met Philip. De schipbreukeling Enoch, die eindelijk van een onbewoond eiland is gered, komt terug en ziet het nieuwe huiselijk geluk. Hij verstoort dat niet en sterft uiteindelijk zonder hereniging met vrouw en kinderen.

Strauss' improvisatorisch aandoende muziekjes en de filmfragmenten zijn in het geheel niet meer dan flarden, korte accentueringen in de fascinerende vertelling van Roofthooft. Hij komt slechts een enkele keer tot zo'n pathetisch crescendo dat in slechte uitvoeringen het genre `melodrama' zo'n negatief imago gaf. Roofthooft toont dat het niet gaat om Strauss maar om de acteur.

Concert: Enoch Arden van R. Strauss. Gehoord: 2/9 Zeeuws Museum Middelburg. Herh. 3, 4/9; 8/1 Rotterdamse Schouwburg; 4/2 De Brakke Grond Amsterdam.